Oś czasu

Początki NSDAP

W styczniu 1919 r. powstaje w Monachium Niemiecka Partia Robotników (DAP), do której jesienią wstępuje Adolf Hitler. W lutym 1920 r. partia przyjmuje nazwę NSDAP i ogłasza program oparty na rasizmie, skrajnym nacjonalizmie i antysemityzmie; od 1921 r. Hitler jest jej wodzem. Ideologia ruchu od początku zapowiada wykluczenie i prześladowanie Żydów.

Postacie: Adolf Hitler

Przejęcie władzy i demontaż państwa prawa

30 stycznia 1933 r. Hitler zostaje kanclerzem Rzeszy. Po pożarze Reichstagu dekret z 28 lutego znosi podstawowe wolności obywatelskie, a ustawa o pełnomocnictwach z 23 marca oddaje rządowi władzę dyktatorską. Rozpoczyna się fala aresztowań, tortur i mordów na przeciwnikach politycznych.

Postacie: Adolf Hitler · Hermann Göring · Joseph Goebbels · Wilhelm Frick

Dachau i pierwsze represje

22 marca 1933 r. pod Monachium powstaje obóz koncentracyjny Dachau — wzorzec całego systemu obozowego, którego brutalny regulamin tworzy Theodor Eicke. 1 kwietnia zorganizowany bojkot żydowskich sklepów i praktyk otwiera serię ustaw wykluczających Żydów z życia publicznego. W maju na placach niemieckich miast płoną książki.

Postacie: Heinrich Himmler · Theodor Eicke

„Noc długich noży”

Między 30 czerwca a 2 lipca 1934 r. na rozkaz Hitlera zamordowano co najmniej 85 osób, w tym kierownictwo SA z Ernstem Röhmem oraz przeciwników politycznych reżimu. Mordy przedstawiono jako „obronę państwa” i usankcjonowano ustawą. Głównym narzędziem terroru staje się odtąd SS Heinricha Himmlera.

Postacie: Adolf Hitler · Heinrich Himmler · Hermann Göring

Ustawy norymberskie

15 września 1935 r. Rzesza uchwala ustawy norymberskie: Żydzi zostają pozbawieni obywatelstwa Rzeszy, a małżeństwa i związki między Żydami a „osobami krwi niemieckiej” — zakazane. Rasistowskie prawo staje się fundamentem dalszych prześladowań i przygotowuje grunt pod późniejsze zbrodnie.

Postacie: Wilhelm Frick · Julius Streicher

Anschluss Austrii i „noc kryształowa”

12 marca 1938 r. Rzesza anektuje Austrię; w Wiedniu natychmiast wybucha fala przemocy, grabieży i publicznego poniżania Żydów. W nocy z 9 na 10 listopada reżim organizuje pogrom w całej Rzeszy: płoną setki synagog, zdemolowano tysiące sklepów i mieszkań, co najmniej 91 osób zamordowano, a około 26 tys. żydowskich mężczyzn osadzono w obozach koncentracyjnych.

Postacie: Arthur Seyss-Inquart · Joseph Goebbels · Reinhard Heydrich

Agresja na Polskę i początek terroru okupacyjnego

1 września 1939 r. Niemcy napadają na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową; od pierwszych dni Wehrmacht i grupy operacyjne (Einsatzgruppen) dopuszczają się zbrodni wojennych na ludności cywilnej i jeńcach. Ziemie zachodnie zostają anektowane, a w centralnej Polsce powstaje Generalne Gubernatorstwo pod rządami Hansa Franka — obszar wysiedleń, łapanek i egzekucji.

Postacie: Adolf Hitler · Hans Frank · Arthur Greiser · Albert Forster

Intelligenzaktion — mord na polskich elitach

Od jesieni 1939 r. do wiosny 1940 r. Niemcy prowadzą Intelligenzaktion — planowe wymordowanie warstw przywódczych narodu polskiego na ziemiach wcielonych do Rzeszy. Nauczycieli, księży, urzędników, lekarzy, działaczy społecznych i ziemian rozstrzeliwują grupy operacyjne (Einsatzgruppen) oraz paramilitarny Volksdeutscher Selbstschutz. W samej Piaśnicy pod Wejherowem ginie 12–14 tys. osób, na Pomorzu ok. 23 tys.; łącznie w Intelligenzaktion i akcjach pokrewnych mordują ok. 100 tys. Polaków. To pierwsza faza ludobójczej polityki wobec narodu polskiego.

Postacie: Ludolf-Hermann von Alvensleben · Albert Forster · Arthur Greiser

Początek „akcji T4” — mordowania osób chorych i z niepełnosprawnościami

Jesienią 1939 r. Hitler podpisuje — antydatowane na 1 września — upoważnienie do „eutanazji”, czyli mordowania osób chorych psychicznie i z niepełnosprawnościami; program organizują Philipp Bouhler i Karl Brandt. Do sierpnia 1941 r. w komorach gazowych ośrodków T4 zamordowano około 70 tys. ludzi, a cała akcja „eutanazji” pochłonęła do końca wojny około 250 tys. ofiar. To w niej wypracowano metody i kadry późniejszej Zagłady.

Postacie: Philipp Bouhler · Karl Brandt

KL Auschwitz i getta w okupowanej Polsce

14 czerwca 1940 r. do nowo utworzonego obozu Auschwitz przybywa pierwszy transport polskich więźniów politycznych; komendantem zostaje Rudolf Höss. W kwietniu 1940 r. Niemcy zamykają getto w Łodzi (jego niemiecką administracją kieruje Hans Biebow), a w listopadzie — getto warszawskie, największe w okupowanej Europie. Głód, choroby i egzekucje zabijają w gettach setki tysięcy ludzi.

Postacie: Rudolf Höss · Richard Glücks · Hans Biebow · Hans Frank

AB-Aktion — likwidacja polskiej inteligencji w Generalnym Gubernatorstwie

Od maja do lipca 1940 r. w Generalnym Gubernatorstwie trwa Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna (AB-Aktion), wymierzona w polską inteligencję i „warstwy przywódcze”. Spośród ok. 30 tys. aresztowanych blisko 7 tys. osób rozstrzelano w tajnych masakrach leśnych — m.in. w Palmirach w Puszczy Kampinoskiej, gdzie ginie ok. 1,7 tys. więźniów Pawiaka. Akcję firmuje gubernator Hans Frank, po raz pierwszy używając wobec Polaków słowa „likwidacja”; aparatem policyjnym kieruje Friedrich-Wilhelm Krüger.

Postacie: Hans Frank · Friedrich-Wilhelm Krüger

Agresja na ZSRR i masowe egzekucje Einsatzgruppen

22 czerwca 1941 r. Niemcy napadają na Związek Sowiecki; za frontem posuwają się Einsatzgruppen A–D, wspierane przez bataliony Policji Porządkowej i kolaborantów, które w masowych rozstrzeliwaniach mordują Żydów, Romów, pacjentów szpitali i działaczy komunistycznych — do 1943 r. ponad milion ofiar „Zagłady od kul”. W niemieckiej niewoli ginie z głodu, chorób i egzekucji około 3,3 mln jeńców sowieckich. Okupowane terytoria wschodnie poddane zostają polityce grabieży i terroru.

Postacie: Reinhard Heydrich · Otto Ohlendorf · Kurt Daluege · Alfred Rosenberg · Erich Koch

Plan głodu i zbrodnicze rozkazy Wehrmachtu

Agresję na ZSRR poprzedza decyzja o śmierci głodowej milionów. „Plan głodu” (Hungerplan) Herberta Backego zakłada przejęcie żywności okupowanego Wschodu na rzecz Rzeszy kosztem życia dziesiątek milionów ludzi radzieckich. Wojnę na wyniszczenie sankcjonują zbrodnicze rozkazy Wehrmachtu — „rozkaz o komisarzach” oraz „rozkaz o surowości” Walthera von Reichenaua, wzywający żołnierzy do udziału w eksterminacji Żydów — firmowane przez Wilhelma Keitla i realizowane przez dowódców takich jak Erich von Manstein.

Postacie: Herbert Backe · Wilhelm Keitel · Walter von Reichenau · Erich von Manstein

Babi Jar

29 i 30 września 1941 r. w wąwozie Babi Jar pod Kijowem Sonderkommando 4a Paula Blobla, przy udziale sił podległych Friedrichowi Jeckelnowi, rozstrzelało 33 771 Żydów — kobiet, mężczyzn i dzieci. Była to jedna z największych pojedynczych masakr Zagłady; w kolejnych miesiącach w Babim Jarze mordowano dalsze dziesiątki tysięcy ofiar.

Postacie: Paul Blobel · Friedrich Jeckeln

Pierwsze gazowania

We wrześniu 1941 r. w Auschwitz SS przeprowadza pierwsze próbne uśmiercenia Cyklonem B, mordując sowieckich jeńców i chorych więźniów. 8 grudnia 1941 r. w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof) rozpoczyna działanie pierwszy ośrodek natychmiastowej zagłady — Żydów z Kraju Warty morduje się tam w samochodowych komorach gazowych. Ludobójstwo przechodzi w fazę przemysłową.

Postacie: Rudolf Höss · Arthur Greiser · Wilhelm Koppe

Zagłada Romów i Sinti (Porajmos)

Równolegle do Zagłady Żydów Niemcy prowadzą ludobójstwo Romów i Sinti. Na Wschodzie rozstrzeliwują ich Einsatzgruppen, a dziesiątki tysięcy trafiają do gett i obozów. W Auschwitz-Birkenau od 1943 r. działa „obóz cygański”, którego więźniów poddaje się selekcjom, eksperymentom i głodowi; w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. SS morduje w komorach gazowych ok. 4,3 tys. pozostałych przy życiu Romów. Szacunki całkowitej liczby ofiar Porajmosu sięgają od ok. 250 tys. do pół miliona.

Postacie: Heinrich Himmler · Rudolf Höss · Arthur Nebe

Konferencja w Wannsee (20 stycznia)

20 stycznia 1942 r. w willi nad jeziorem Wannsee Reinhard Heydrich — z udziałem m.in. Adolfa Eichmanna i przedstawicieli ministerstw Rzeszy — koordynuje wdrażanie „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”: planu wymordowania 11 mln europejskich Żydów. Konferencja nie zapoczątkowała Zagłady, która już trwała, lecz zaprzęgła do niej cały aparat państwa niemieckiego.

Postacie: Reinhard Heydrich · Adolf Eichmann · Heinrich Müller

Akcja „Reinhardt”

Od marca 1942 r. działają ośrodki zagłady akcji „Reinhardt”: Bełżec, Sobibór (maj) i Treblinka (lipiec), zbudowane w celu wymordowania Żydów Generalnego Gubernatorstwa; operacją kieruje Odilo Globocnik, inspektorem obozów jest Christian Wirth. Latem 1942 r. podczas „wielkiej akcji” Niemcy wywożą z getta warszawskiego do Treblinki i mordują tam około 265 tys. Żydów. Do listopada 1943 r. akcja „Reinhardt” pochłania około 1,7 mln ofiar.

Postacie: Odilo Globocnik · Christian Wirth · Franz Stangl · Heinrich Himmler

Deportacje Żydów z Europy Zachodniej i Południowej

Od 1942 r. „specjaliści” z biura Adolfa Eichmanna organizują deportacje Żydów z okupowanego Zachodu i Południa. W lipcu 1942 r. w Paryżu odbywa się obława Vél d’Hiv (ok. 13 tys. aresztowanych), a obozy przejściowe — Drancy, Westerbork, Mechelen — stają się bramami do Auschwitz. Transporty koordynują m.in. Theodor Dannecker i Alois Brunner, a osłania je aparat policyjny Karla Oberga we Francji i Hannsa Rautera w okupowanej Holandii, której namiestnikiem jest Arthur Seyss-Inquart.

Postacie: Theodor Dannecker · Alois Brunner · Karl Oberg · Hanns Albin Rauter · Arthur Seyss-Inquart

Zamach na Heydricha i odwet — Lidice

27 maja 1942 r. czechosłowaccy spadochroniarze śmiertelnie ranią w Pradze Reinharda Heydricha (umiera 4 czerwca). W odwecie Niemcy 10 czerwca 1942 r. równają z ziemią wieś Lidice: rozstrzeliwują 173 mężczyzn, kobiety wywożą do Ravensbrück, a większość dzieci morduje w komorach gazowych; podobny los spotyka wieś Ležáky. Terror w Protektoracie Czech i Moraw nadzoruje Wyższy Dowódca SS i Policji Karl Hermann Frank.

Postacie: Reinhard Heydrich · Karl Hermann Frank

Aktion 1005 — zacieranie śladów zbrodni

Aby ukryć rozmiary ludobójstwa, SS uruchamia Sonderaktion 1005: specjalne komanda, złożone z więźniów pod przymusem, otwierają masowe groby i palą zwłoki ofiar rozstrzelań oraz ośrodków zagłady. Operacją kieruje Paul Blobel, dowódca Sonderkommando 4a odpowiedzialnego wcześniej za masakrę w Babim Jarze. Mimo gigantycznego wysiłku zatarcia dowodów skala zbrodni pozostaje udokumentowana.

Postacie: Paul Blobel

Powstanie w getcie warszawskim

19 kwietnia 1943 r., wobec ostatecznej likwidacji getta, bojownicy Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego podejmują walkę z siłami SS i policji. Niemcy tłumią powstanie do 16 maja, paląc getto dom po domu: około 13 tys. Żydów ginie na miejscu, około 50 tys. zostaje wywiezionych do obozów zagłady i pracy. Powstanie staje się symbolem żydowskiego oporu wobec ludobójstwa.

Postacie: Heinrich Himmler · Friedrich-Wilhelm Krüger

Likwidacja gett i akcja „Erntefest”

W 1943 r. Niemcy likwidują kolejne getta w okupowanej Polsce i na Wschodzie, mordując ich mieszkańców na miejscu lub wywożąc do ośrodków zagłady. 3 i 4 listopada 1943 r., w akcji o kryptonimie „Erntefest” („dożynki”), SS i policja rozstrzeliwują około 42 tys. Żydów w Majdanku, Poniatowej i Trawnikach — to największa pojedyncza operacja rozstrzeliwań przeprowadzona przez Niemców podczas wojny.

Postacie: Heinrich Himmler

Generalny Plan Wschodni i wysiedlenia Zamojszczyzny

Niemcy przystępują do realizacji Generalnego Planu Wschodniego — wizji wysiedlenia i wyniszczenia milionów Słowian pod niemieckie osadnictwo, której „naukowe” podstawy opracowuje Konrad Meyer. Pierwszym poligonem staje się Zamojszczyzna: na rozkaz Himmlera od listopada 1942 r. do marca 1943 r. wysiedlono ok. 110 tys. Polaków z 297 wsi, w tym ok. 30 tys. dzieci — część wywieziono do Auschwitz, część poddano „selekcji rasowej” i germanizacji. Akcją kieruje Odilo Globocnik.

Postacie: Heinrich Himmler · Odilo Globocnik · Konrad Meyer · Friedrich-Wilhelm Krüger

Zbrodnicze eksperymenty pseudomedyczne

W obozach koncentracyjnych lekarze SS prowadzą zbrodnicze doświadczenia na więźniach. W Ravensbrück Karl Gebhardt zaraża i okalecza więźniarki (m.in. Polki — tzw. „króliki”) w eksperymentach z sulfonamidami i przeszczepami kości; asystuje mu Herta Oberheuser. W Auschwitz i Ravensbrück Carl Clauberg prowadzi masowe sterylizacje, a Josef Mengele — selekcje i doświadczenia na bliźniętach. Instytut Ahnenerbe, administrowany przez Wolframa Sieversa, organizuje m.in. zbrodniczą „kolekcję szkieletów”. Całości pseudomedycznego aparatu patronuje Karl Brandt.

Postacie: Karl Gebhardt · Herta Oberheuser · Carl Clauberg · Josef Mengele · Wolfram Sievers · Karl Brandt

Zagłada Żydów węgierskich

Po zajęciu Węgier przez Niemcy (marzec 1944 r.) komando Adolfa Eichmanna organizuje wraz z węgierskimi władzami deportacje: od 15 maja do 9 lipca 1944 r. wywieziono około 440 tys. Żydów, w większości do Auschwitz-Birkenau, gdzie większość z nich zamordowano w komorach gazowych zaraz po przybyciu. Selekcje na rampie prowadzili lekarze SS, m.in. Josef Mengele, który w obozie dokonywał także zbrodniczych pseudoeksperymentów na więźniach.

Postacie: Adolf Eichmann · Rudolf Höss · Josef Mengele

Powstanie Warszawskie i zbrodnie na ludności cywilnej

Podczas tłumienia Powstania Warszawskiego (1 sierpnia – 2 października 1944 r.) siły niemieckie dopuszczają się masowych zbrodni wojennych na ludności cywilnej: w pierwszych dniach sierpnia na Woli rozstrzelano 40–50 tys. mieszkańców. W masakrach uczestniczy m.in. formacja Oskara Dirlewangera. Po kapitulacji powstania Niemcy wypędzają ludność i planowo burzą miasto.

Postacie: Oskar Dirlewanger · Heinrich Himmler

Marsze śmierci

Wobec zbliżającego się frontu SS ewakuuje obozy koncentracyjne w głąb Rzeszy. W styczniu 1945 r. około 56 tys. więźniów Auschwitz pędzonych jest pieszo w mrozie na zachód; wycieńczonych i niezdolnych do marszu eskorta morduje na miejscu. W marszach i transportach śmierci z ewakuowanych obozów giną dziesiątki tysięcy więźniów.

Postacie: Richard Glücks

Wyzwolenie obozów, kapitulacja, koniec reżimu

27 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wyzwala Auschwitz; wiosną alianci docierają do Buchenwaldu, Bergen-Belsen, Dachau i Mauthausen, dokumentując skalę zbrodni. 30 kwietnia samobójstwo popełnia Hitler, dzień później Goebbels; 8 maja Niemcy kapitulują bezwarunkowo. Himmler odbiera sobie życie po aresztowaniu, pozostali przywódcy reżimu trafiają do alianckich aresztów w oczekiwaniu na proces.

Postacie: Adolf Hitler · Joseph Goebbels · Heinrich Himmler

Intelligenzaktion

Zbiorcze określenie niemieckich działań z 1939–1940 roku wymierzonych w polskie elity polityczne, społeczne, religijne i zawodowe, realizowanych regionalnie przez Sipo/SD, SS, policję i Selbstschutz.

Profile fali 3: Werner Best · Lothar Beutel · Ernst Damzog · Udo von Woyrsch · Rudolf Tröger · Emanuel Schäfer

Operacja Tannenberg

Przygotowana przed napaścią na Polskę operacja aparatu bezpieczeństwa obejmująca identyfikację, zatrzymywanie i eliminowanie osób uznanych za przeciwników niemieckiej okupacji; stanowi ramę dla działań Einsatzgruppen w 1939 roku.

Profile fali 3: Werner Best · Lothar Beutel · Ernst Damzog · Udo von Woyrsch · Emanuel Schäfer

Intelligenzaktion Pommern

Regionalny zespół działań eksterminacyjnych na Pomorzu w 1939 i 1940 roku, wykonywany przez EK 16, SS, Selbstschutz i policję pod kierownictwem władz okręgu.

Profile fali 3: Richard Hildebrandt · Rudolf Tröger · Friedrich Class · Kurt Eimann

Akcja AB

Nadzwyczajna akcja represyjna w Generalnym Gubernatorstwie wymierzona w polskie elity i środowiska uznawane za zdolne do organizacji oporu, realizowana przez administrację, Sipo/SD i policję.

Profile fali 3: Josef Meisinger · Ludwig Hahn · Otto Wächter · Max Daume

Piaśnica – miejsce masowych egzekucji

Kompleks miejsc egzekucji w Lasach Piaśnickich, istotny jako węzeł łączący EK 16, SS-Wachsturmbann Eimann, Selbstschutz, policję i władze okręgu.

Profile fali 3: Richard Hildebrandt · Rudolf Tröger · Friedrich Class · Kurt Eimann

Palmiry – miejsce masowych egzekucji

Miejsce egzekucji więźniów politycznych i przedstawicieli polskich elit z dystryktu warszawskiego, silnie związane z Akcją AB i aparatem Pawiaka.

Profile fali 3: Josef Meisinger · Ludwig Hahn · Walter Stamm

Wysiedlenia Zamojszczyzny

Program wysiedlenia ludności, selekcji rasowej, rozdzielania rodzin, deportacji i osadnictwa niemieckiego na Zamojszczyźnie, realizowany przez SS, policję, UWZ i administrację okupacyjną.

Profile fali 3: Hermann Krumey · Richard Wendler · Werner Lorenz · Otto Hofmann

Rzeź Woli

Zespół masowych zbrodni na ludności cywilnej warszawskiej Woli w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku, dokonywanych w ramach tłumienia Powstania przez grupy bojowe SS, policji i formacje pomocnicze.

Profile fali 3: Heinz Reinefarth · Alfred Spilker · Ludwig Hahn

Zbrodnie w szpitalach warszawskich podczas Powstania

Kategoria łącząca udokumentowane mordy pacjentów i personelu oraz brutalne wypędzenia ze szpitali w różnych dzielnicach Warszawy; nie powinna zacierać odrębności miejsc i jednostek.

Profile fali 3: Heinz Reinefarth · Paul Otto Geibel · Bronislav Kaminski

Dulag 121 Pruszków i system wypędzeń ludności Warszawy

Obóz przejściowy i węzeł systemu wypędzania, selekcji i dalszych deportacji mieszkańców Warszawy po oraz w trakcie tłumienia Powstania.

Profile fali 3: Paul Otto Geibel · Heinz Reinefarth · Max Frauendorfer

Bydgoszcz: przejście od władzy wojskowej do policyjnego terroru

Miejsce, w którym jesienią 1939 roku kolejne struktury Wehrmachtu, Einsatzgruppen, Gestapo i Selbstschutzu tworzyły powiązany, lecz kompetencyjnie odrębny system aresztowań, selekcji i egzekucji.

Powiązane profile: Walter Braemer · Jakob Lölgen · Rudolf Tröger

Zarządzenie o utworzeniu getta łódzkiego

Połączony mechanizm decyzji rejencji, zarządu miejskiego, administracji getta i Gestapo: od utworzenia oraz izolacji getta po wyzysk, grabież i deportacje do Kulmhof.

Powiązane profile: Friedrich Uebelhoer · Werner Ventzki · Hans Biebow · Otto Bradfisch · Günter Fuchs

Sonderkommando Lange morduje pacjentów zakładów psychiatrycznych

Specjalne komando Policji Bezpieczeństwa dowodzone przez Herberta Langego, mordujące pacjentów zakładów psychiatrycznych w Kraju Warty, a następnie stanowiące rdzeń personelu i doświadczenia użytego w Kulmhof.

Powiązane profile: Herbert Lange · Wilhelm Koppe · Arthur Greiser

Policyjny sąd doraźny obraduje w bloku 11 Auschwitz

Organ Policji Bezpieczeństwa wydający w przyspieszonym trybie wyroki wobec osób uznanych za wrogów okupanta. Posiedzenia w bloku 11 Auschwitz kończyły się często natychmiastową egzekucją.

Powiązane profile: Rudolf Mildner · Maximilian Grabner

Werterfassung przejmuje mienie po deportowanych z getta warszawskiego

Aparat ewidencjonowania, sortowania i transferu mienia zrabowanego deportowanym i zamordowanym mieszkańcom getta warszawskiego; gospodarcza i logistyczna część likwidacji getta.

Powiązane profile: Franz Konrad · Jürgen Stroop · Ludwig Hahn

Ponowne uruchomienie Kulmhof i transporty z Łodzi

Odtworzenie przez Sonderkommando Bothmanna infrastruktury mordu w 1944 roku i wznowienie deportacji mieszkańców getta łódzkiego do samochodów gazowych.

Powiązane profile: Hans Bothmann · Arthur Greiser · Otto Bradfisch · Günter Fuchs

Likwidacja więzienia Radogoszcz

Niemieckie więzienie w okupacyjnej Łodzi, miejsce systematycznej przemocy, tortur i śmierci osadzonych; podczas likwidacji w styczniu 1945 roku załoga dokonała masakry więźniów.

Powiązane profile: Walter Pelzhausen · Otto Bradfisch

Białystok: aparat Sipo i SD

Regionalny aparat Policji Bezpieczeństwa i SD, w którym kierownictwo KdS, Gestapo i referaty do spraw żydowskich łączyły administrację policyjną z represjami wobec ludności cywilnej, gettoizacją i deportacjami. Węzeł nie utożsamia funkcji zwierzchniej z osobistym wykonaniem wszystkich zbrodni podległych formacji.

Powiązane profile: Wilhelm Altenloh · Fritz Gustav Friedel

Pawiak: więzienie w systemie terroru

Więzienie i miejsce śledztw podporządkowane niemieckiemu aparatowi policyjnemu w Warszawie. Łączyło aresztowania, przemoc wobec więźniów, selekcję oraz egzekucje; profil pojedynczego funkcjonariusza opisuje wyłącznie jego udokumentowany udział.

Powiązane profile: Franz Bürkl

Bydgoszcz: represyjny komunikat administracji

Lokalny szczebel, na którym administracja partyjna i miejska komunikowała oraz legitymizowała represje. Węzeł służy do odróżnienia podpisu i funkcji administracyjnej od dowodzenia każdą formacją wykonawczą.

Powiązane profile: Werner Kampe

Łódź: koordynacja Sipo i administracji getta

Styk Gestapo, administracji okupacyjnej i getta Litzmannstadt, na którym ustalano środki policyjne wobec ludności żydowskiej. Udział w naradzie lub funkcja w placówce nie jest traktowany jako dowód samodzielnego wydania wszystkich decyzji deportacyjnych.

Powiązane profile: Robert Schefe

Rabka i Nowy Sącz: regionalne ogniwa Sipo/SD

Regionalne ogniwa aparatu bezpieczeństwa w dystrykcie krakowskim: placówka terenowa, więzienie oraz szkoła szkoląca kadry policyjne. Węzeł pokazuje relację między szkoleniem, służbą terenową i udokumentowanymi zbrodniami lokalnymi bez przypisywania wszystkim osobom czynów całej instytucji.

Powiązane profile: Heinrich Hamann · Wilhelm Rosenbaum

Trawniki: szkolenie i rozdział wachmanów

Obóz szkoleniowy SS w Trawnikach przygotowywał i kierował formacje pomocnicze do służby przy gettach, obozach pracy i operacjach policyjnych. Odpowiedzialność komendanta opisuje zarządzanie tym ogniwem, a nie zastępuje indywidualizacji sprawców poszczególnych czynów.

Powiązane profile: Karl Streibel

Bełżec i Sobibór: role w łańcuchu zagłady

Łańcuch Aktion „Reinhardt”, w którym komenda obozu, personel i techniczne uruchomienie urządzeń gazowania były odrębnymi rolami. Węzeł nie redukuje działania ośrodków zagłady do jednej osoby ani nie przypisuje każdemu członkowi personelu wszystkich zabójstw.

Powiązane profile: Gottlieb Hering · Johann Niemann · Erich Fuchs

Lublin i Reichsbank: mienie ofiar w obiegu finansowym

Ogniwa dokumentacji i transferu kosztowności odebranych ofiarom łączyły administrację Aktion „Reinhardt”, transport wartości i Reichsbank. Profil pracownika administracyjnego lub bankowego opisuje konkretny etap zawłaszczenia i konwersji mienia, a nie bezpośrednie wykonanie wszystkich mordów, z których pochodziło.

Powiązane profile: Georg Wippern · Ernst Zörner · Emil Puhl

Warszawa–Poniatowa: praca przymusowa i przedsiębiorstwo

Przenoszenie żydowskiej siły roboczej między gettem warszawskim a zakładami w Poniatowej pokazuje współdziałanie prywatnego przedsiębiorstwa, administracji pracy i aparatu represji. Nie przesądza ono automatycznie o odpowiedzialności przedsiębiorcy za każdą decyzję obozową.

Powiązane profile: Walter Caspar Többens

Prokuratura: prawo jako mechanizm represji

Prokuratura przy Trybunale Ludowym i Ministerstwie Sprawiedliwości uczestniczyła w przetwarzaniu represji politycznej w akty oskarżenia, wnioski o kary i egzekucje. Węzeł rozróżnia funkcję oskarżycielską, treść udokumentowanych działań i zakres konkretnych rozstrzygnięć sądowych.

Powiązane profile: Ernst Lautz · Günther Joël

Regionalne Sipo i SD: od komendy do placówki

Sieć regionalnych komendantów, placówek Gestapo i wydziałów Policji Bezpieczeństwa przekładała priorytety RSHA oraz dowódców SS i Policji na aresztowania, sądy doraźne, deportacje i egzekucje. Węzeł łączy szczeble zwierzchnie, lecz nie przypisuje żadnemu komendantowi wszystkich czynów podległych urzędów.

Powiązane profile: Johannes Thümmler · Fritz Liphardt · Waldemar Macholl · Heinz Errelis · Wilhelm Haase · Walther Bierkamp · Helmut Tanzmann

Źródła: bundesarchiv.de · lublin.ipn.gov.pl · ruj.uj.edu.pl

Kołomyja: egzekucje, selekcje i deportacje

Terenowa placówka Sipo i SD w Kołomyi łączyła regionalne dowództwo KdS Lwów z masowymi egzekucjami, selekcjami oraz deportacjami do Bełżca. Profil kierownika placówki opisuje rozkaz i nadzór w konkretnych operacjach, nie automatycznie każdy czyn grup mobilnych.

Powiązane profile: Peter Leideritz · Helmut Tanzmann · Hans Krüger

Źródła: czasopisma.ipn.gov.pl · wwv.yadvashem.org · degruyterbrill.com

Łuków i Radzyń: Gestapo oraz policja deportacyjna

Administracja spraw żydowskich w placówce Gestapo, zarządzenia wobec Judenratu, rekwizycje i przygotowanie deportacji stykały się w Łukowie z oddziałami policji porządkowej. Węzeł rozdziela rolę funkcjonariusza Gestapo od dowodzenia 101. Batalionem Policji i formacjami przybyłymi z Lublina.

Powiązane profile: Josef Bürger · Wilhelm Trapp · Julius Wohlauf

Źródła: bibliotekanauki.pl · duesseldorf.deutscher-koordinierungsrat.de · cejsh.icm.edu.pl

Wiedeń: biurokracja selekcji transportowej

Centrala do spraw Emigracji Żydowskiej i obozy zbiorcze przekształcały ewidencję, przymus, selekcję transportową i odbieranie mienia w regularny mechanizm deportacji. Węzeł odróżnia Antona Brunnera, określanego jako „Brunner II”, od Aloisa Brunnera.

Powiązane profile: Anton Brunner · Adolf Eichmann · Alois Brunner

Źródła: ausstellung.de.doew.at · collections.ushmm.org · hiko.univie.ac.at

101. Batalion: dowództwo i kompanie

Dowódca batalionu i dowódcy trzech kompanii tworzyli rozdzielne szczeble przygotowania oraz wykonania masowych egzekucji i likwidacji gett w dystrykcie lubelskim. Prawdziwe nazwiska tych dowódców są potwierdzone niezależnie od pseudonimów innych policjantów użytych przez Christophera R. Browninga.

Powiązane profile: Wilhelm Trapp · Julius Wohlauf · Hartwig Gnade · Wolfgang Hoffmann

Źródła: uni-bielefeld.de · zeitgeschichte-hamburg.de · junsv.nl

Policja porządkowa: rozkazy i meldunki egzekucyjne

Rozkazy dowódców, zadania batalionów i kompanii, straż obozowa, masowe strzelania oraz późniejsze meldunki tworzyły policyjny łańcuch wykonawczy. Profile zachowują różnice między przekazaniem rozkazu, dowodzeniem oddziałem, podpisaniem raportu, bezpośrednim strzałem i zakresem dowodów ocenionych przez sąd.

Powiązane profile: Ernst Weis · Max Montua · Gerhard Riebel · Erich von dem Bach-Zelewski

Źródła: hspv.nrw.de · open.ifz-muenchen.de · bialystok.ipn.gov.pl

Stutthof: komenda, gazowanie i ewakuacja

Komendantura KL Stutthof łączyła zarządzanie obozem i siecią podobozów z eksploatacją pracy, selekcjami, zabijaniem w komorze gazowej oraz przygotowaniem ewakuacji. Zakres skazania komendanta nie jest utożsamiany z całym katalogiem zbrodni personelu i marszów śmierci.

Powiązane profile: Paul Werner Hoppe · Richard Glücks · Rudolf Höss

Źródła: junsv.nl · stutthof.org · muzeum1939.pl

Majdanek i Auschwitz: krematoria oraz usuwanie zwłok

Komenda obozu, administracja pracy, kierowanie krematorium i nadzór nad więźniarskimi komandami usuwającymi zwłoki były odrębnymi ogniwami aparatu obozowego. Węzeł nie przypisuje kierownikowi krematorium decyzji o rozpoczęciu wszystkich egzekucji ani komendantowi każdego czynu podległego personelu.

Powiązane profile: Arthur Liebehenschel · Erich Mußfeldt · Rudolf Höss · Maximilian Grabner

Źródła: majdanek.eu · auschwitz.org · academic.oup.com

Represyjny wymiar sprawiedliwości

Sądy specjalne i polowe oraz prokuratury okupacyjne przekształcały rasowe i represyjne prawo w akty oskarżenia, żądania kar śmierci, wyroki i egzekucje. Profil każdego prawnika opiera się na konkretnych sprawach i rozstrzygnięciach, a nie na całej działalności sądu lub prokuratury.

Powiązane profile: Hellmuth Holland · Gerhard Pchalek · Kurt Bode · Franz Schlegelberger

Źródła: repozytorium.uwb.edu.pl · wnus.usz.edu.pl · iws.gov.pl

RKFDV i RuSHA: selekcja i germanizacja

Centralne instrukcje Komisarza Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny oraz oceny rasowe RuSHA łączyły wysiedlenia, klasyfikację ludności, odbieranie dzieci i kierowanie ich do germanizacji. Odpowiedzialność profili wynika z własnych instrukcji i ustaleń procesu RuSHA, nie wyłącznie z rangi SS.

Powiązane profile: Rudolf Creutz · Fritz Schwalm · Ulrich Greifelt · Konrad Meyer

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · archives.gov · tile.loc.gov

Koncern Flicka: praca przymusowa i finansowanie SS

Decyzje właścicielskie i zarządcze w koncernie ciężkiego przemysłu łączyły zabieganie o przydziały pracy przymusowej, eksploatację zakładów na terytoriach okupowanych i regularne wpłaty na rzecz SS. Węzeł zachowuje granice wyroku i nie przenosi na właściciela każdego czynu każdego kierownika zakładu.

Powiązane profile: Friedrich Flick · Fritz Sauckel · Carl Krauch · Alfried Krupp

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · encyclopedia.ushmm.org · deutsche-biographie.de

OKW: prawne i operacyjne przygotowanie zbrodniczych rozkazów

Wydziały operacyjny, ogólny i prawny Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu przekładały cele polityczne reżimu na dyrektywy dotyczące jurysdykcji wojennej, jeńców, komandosów, przekazywania więźniów policji bezpieczeństwa i pracy przymusowej. Węzeł rozdziela autorstwo, opiniowanie, dystrybucję i wykonanie poszczególnych rozkazów.

Powiązane profile: Hermann Reinecke · Walter Warlimont · Rudolf Lehmann · Wilhelm Keitel · Alfred Jodl

Źródła: tile.loc.gov · nuremberg.law.harvard.edu · archives.gov

Tyłowe obszary armii: wojskowa administracja terroru

Dowództwa tyłowych obszarów armii koordynowały ochronę zaplecza, administrację wojskową i współdziałanie z SS oraz Policją Bezpieczeństwa. Rozkazy przeciw jeńcom, Żydom i domniemanym partyzantom łączyły dowodzenie wojskowe z masowymi egzekucjami, deportacjami i pracą przymusową; profil dowódcy nie przejmuje jednak automatycznie każdej zbrodni podległych jednostek.

Powiązane profile: Georg-Hans Reinhardt · Karl von Roques · Max von Schenckendorff · Erich von dem Bach-Zelewski

Źródła: tile.loc.gov · ushmm.org · cambridge.org

Polesie: eskalacja mordów kawalerii SS

Oddziały Brygady Kawalerii SS wykonywały na Polesiu rozkazy Himmlera, które podczas operacji przekształcono w systematyczne mordowanie ludności żydowskiej. Meldunki, rozkazy terenowe i powojenny wyrok pozwalają rozdzielić szczebel centralny, dowodzenie oddziałem i wykonanie egzekucji.

Powiązane profile: Franz Magill · Heinrich Himmler · Erich von dem Bach-Zelewski

Źródła: junsv.nl · wwv.yadvashem.org · etheses.whiterose.ac.uk

Bałkany: zakładnicy, odwet i okupacyjna administracja

W okupowanej Jugosławii i Grecji dowództwo wojskowe, administracja cywilna oraz policja stosowały egzekucje zakładników, represje odwetowe, internowanie i deportacje. Węzeł pokazuje odrębne kompetencje dowódcy teatru działań i szefa administracyjnego w Serbii, bez utożsamiania ich wszystkich decyzji.

Powiązane profile: Wilhelm List · Harald Turner · Franz Böhme

Źródła: tile.loc.gov · nuremberg.law.harvard.edu · encyclopaedia-gsr.eu

Białystok: komenda Sipo i wydziały Gestapo

Komendant Policji Bezpieczeństwa i SD, kierownictwo Gestapo, referat żydowski oraz wydziały zwalczania oporu tworzyły rozdzielne ogniwa regionalnego aparatu. Akta procesowe pozwalają przypisywać konkretne decyzje, deportacje i egzekucje, zamiast obciążać jedną osobę wszystkimi zbrodniami okręgu.

Powiązane profile: Lothar Heimbach · Wilhelm Altenloh · Fritz Gustav Friedel · Waldemar Macholl

Źródła: inwentarz.ipn.gov.pl · bialystok.ap.gov.pl · bialystok.ipn.gov.pl

Regionalne Sipo i SD: przemieszczanie kadr oraz praktyk

Obsada kolejnych komend w Łodzi, Krakowie, Lublinie, Równem i Norwegii pokazuje mobilność kadr Policji Bezpieczeństwa oraz przenoszenie praktyk przesłuchań, egzekucji, terroru zakładniczego i likwidacji więźniów. Każdy profil zachowuje osobny zakres czasowy i terytorialny.

Powiązane profile: Karl Pütz · Gerhard Flesch · Rudolf Batz · Ludwig Hahn

Źródła: lodz.ipn.gov.pl · dortmund.de · unwcc.org

Dystrykt lubelski: sztab deportacji i obozy pracy

Sztaby dowódców SS i Policji koordynowały transporty, selekcje i przesiedlenia z terenowymi wykonawcami oraz siecią obozów pracy. Węzeł rozdziela organizację deportacji, dowodzenie obozem i bezpośrednią przemoc, a także ogranicza profil Helmuta Ortwina Pohla do udokumentowanej pierwszej połowy 1942 roku.

Powiązane profile: Martin Fellenz · Helmut Ortwin Pohl · Otto Hantke · Odilo Globocnik

Źródła: inwentarz.ipn.gov.pl · doew.at · historickycasopis.sk

Stutthof i Neuengamme: komenda oraz podobozy

Zmiana komendanta i rozwój sieci podobozów łączyły dyscyplinę obozową, eksploatację pracy więźniów i przekazywanie rozkazów egzekucyjnych. Profil Maxa Pauly'ego obejmuje jego własny szczebel komendancki i ustalenia procesu, a nie cały katalog czynów każdego strażnika.

Powiązane profile: Max Pauly · Paul Werner Hoppe · Richard Glücks

Źródła: kz-gedenkstaette-neuengamme.de · nuremberg.law.harvard.edu · stutthof.org

Lublin, Majdanek i Budzyń: dyscyplina i przemoc obozowa

Komendant obozu pracy i kierownik obozu więźniarskiego zajmowali różne miejsca w systemie pracy przymusowej, selekcji, kar i egzekucji. Profile opierają się na ustaleniach dotyczących ich własnych funkcji oraz czynów, bez przenoszenia na nich całej odpowiedzialności za KL Lublin i wszystkie jego filie.

Powiązane profile: Otto Hantke · Hermann Hackmann · Karl Streibel

Źródła: ushmm.org · sztetl.org.pl · fotoarchiv.buchenwald.de

Tylża: przygraniczny mechanizm masowych egzekucji

Placówka Gestapo w Tylży i utworzone z jej kadr komando prowadziły masowe egzekucje na pograniczu niemiecko-litewskim oraz w rejonie Suwalszczyzny. Proces ulmski pozwolił odtworzyć rozkaz, skład komanda i rolę jego dowódcy, ale nie zastępuje ustaleń dla każdej oddzielnej egzekucji.

Powiązane profile: Hans-Joachim Böhme · Franz Walter Stahlecker · Heinrich Himmler

Źródła: bpb.de · schule-bw.de · deutsche-digitale-bibliothek.de

Düsseldorf–Ryga: eskorta i raport transportu deportacyjnego

Deportacja koleją wymagała ewidencji, składu pociągu, policyjnej eskorty, rozkazów użycia przemocy i odbioru transportu. Raport Paula Salittera dokumentuje perspektywę sprawcy i musi być czytany krytycznie wraz z archiwami ofiar i dokumentacją instytucjonalną.

Powiązane profile: Paul Salitter · Adolf Eichmann · Albert Ganzenmüller

Źródła: biografien.erinnerungsort.hs-duesseldorf.de · wwv.yadvashem.org · collections.arolsen-archives.org

ERR i kolekcja Göringa: obieg zagrabionego mienia

Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, Dienststelle Westen, Möbel-Aktion i sieć agentów rynku sztuki przekształcały konfiskatę żydowskich kolekcji oraz wyposażenia mieszkań w ewidencję, selekcję, wymianę i transport. Węzeł rozdziela kierowanie instytucją, selekcję dzieł, handel oraz eksploatację pracy przy sortowaniu.

Powiązane profile: Robert Scholz · Kurt von Behr · Walter Andreas Hofer · Alfred Rosenberg · Hermann Göring

Źródła: archives.gov · agorha.inha.fr · proveana.de

Banki, WVHA i gospodarcze przedsiębiorstwa SS

Kredyt bankowy, zarządzanie przedsiębiorstwami SS, zaopatrzenie obozów i praca więźniarska łączyły sektor finansowy z gospodarczym aparatem SS. Wyroki rozdzielają czyny przypisane poszczególnym oskarżonym od zarzutów oddalonych, w tym od nieudowodnionego przypisania konkretnych łupów Aktion Reinhardt.

Powiązane profile: Karl Rasche · Georg Lörner · Oswald Pohl · Walther Funk

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · nuremberg.law.harvard.edu · archives.gov

Przemysł: przydział i eksploatacja pracy przymusowej

Kierownicy koncernów i organizacji branżowych zabiegali o przydziały robotników przymusowych, jeńców oraz więźniów, a przedsiębiorstwa SS i państwowe czerpały korzyści z ich pracy. Profile odróżniają decyzje zarządcze od działań kierowników poszczególnych zakładów i od centralnych kompetencji pełnomocnika do spraw pracy.

Powiązane profile: Paul Pleiger · Herbert Hübner · Fritz Sauckel · Friedrich Flick

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · open.ifz-muenchen.de · landesarchiv-ooe.at

Przesiedlenia i powiernicze przejmowanie mienia

Aparat przesiedleńczy łączył wysiedlenie ludności z oceną rasową, zatrzymaniem siły roboczej i powierniczym przejmowaniem mienia. Utworzenie oraz działanie Deutsche Umsiedlungs-Treuhand pokazuje gospodarczy etap polityki germanizacyjnej, odrębny od samego wykonania wysiedlenia.

Powiązane profile: Wilhelm Keppler · Herbert Hübner · Ulrich Greifelt · Konrad Meyer

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · archives.gov · dn-ihpan.edu.pl

Poznań: UWZ przekłada selekcję narodowościową na wysiedlenia

Umwandererzentralstelle w Poznaniu łączyła ewidencję ludności, selekcję narodowościową, wysiedlanie Polaków i Żydów oraz przygotowanie przestrzeni dla niemieckiego osadnictwa. Węzeł pokazuje regionalny urząd jako pośrednika między polityką ludnościową SS a listami, transportem i decyzjami dotyczącymi konkretnych grup; nie przypisuje jego kierownikowi całej polityki okupacyjnej Kraju Warty.

Powiązane profile: Rolf-Heinz Höppner

Źródła: iz.poznan.pl · repozytorium.uni.wroc.pl · lekcja.auschwitz.org

Sonderkommando Künsberg: grabież archiwów i dóbr kultury

Sonderkommando Künsberg działało na styku Auswärtiges Amt, Wehrmachtu i wywiadu: wyszukiwało, zabezpieczało w języku sprawców i wywoziło archiwa, dokumentację, księgozbiory oraz dobra kultury w okupowanej Europie. Profil dowódcy pozwala rozdzielić pisemne wskazanie kategorii celów od wykonania przez oddziały; każdy obiekt nadal wymaga osobnej analizy proweniencji.

Powiązane profile: Eberhard von Künsberg

Źródła: ifz-muenchen.de · bundesarchiv.de · proveana.de

Reichsausschuss: formularz i oddział dziecięcy jako łańcuch decyzji

Reichsausschuss zur wissenschaftlichen Erfassung erb- und anlagebedingter schwerer Leiden organizował zgłoszenia dzieci, obieg formularzy, opinie rzeczoznawców i kierowanie do specjalnych oddziałów. Węzeł eksponuje pracę kancelaryjną jako warunek działania programu, ale nie utożsamia administracyjnej koordynacji z lekarskim podpisem ani wykonaniem zabójstwa w zakładzie.

Powiązane profile: Richard von Hegener

Źródła: gedenkort-t4.eu · mpiwg-berlin.mpg.de · stgs.sachsen-anhalt.de

T4 i 14f13: kierownictwo medyczne oraz objazdowa selekcja

Program T4 łączył centralne ocenianie formularzy i decyzje kierownictwa medycznego z objazdowymi komisjami, a Aktion 14f13 rozszerzyła selekcję na więźniów obozów koncentracyjnych. Zestawienie Nitschego i Menneckego rozdziela projektowanie oraz podtrzymywanie zabijania lekami i głodem od pracy rzeczoznawcy wybierającego ludzi; nie tworzy jednej osobistej liczby ofiar obu programów.

Powiązane profile: Paul Nitsche · Friedrich Mennecke

Źródła: t4-denkmal.de · t4-denkmal.de · encyclopedia.ushmm.org · bpb.de

Zachodnia Europa: wojskowa administracja przymusu i odwetu

Niemieckie zarządy wojskowe w Holandii, Belgii i północnej Francji posługiwały się dekretami o zakładnikach, obowiązkiem pracy, deportacją oraz zbiorowym odwetem. Dwa profile pokazują odrębne poziomy: normotwórczą administrację okupacyjną i rozkaz represji wobec miejscowości; nie przenoszą na dowódców każdej terenowej czynności Wehrmachtu, policji lub Sipo i SD.

Powiązane profile: Friedrich Christiansen · Alexander von Falkenhausen

Źródła: archieven.nl · putten.nl · belgiumwwii.be · ghwk.de

IG Auschwitz: inwestycja przemysłowa i praca więźniarska

Przedsięwzięcie IG Auschwitz łączyło decyzje zarządu koncernu, negocjacje z SS, budowę zakładów Buna-Monowitz, kopalnie i pozyskiwanie pracy więźniów. Węzeł wskazuje zindywidualizowane rozmowy i narady Bütefischa oraz granicę wyroku za pracę niewolniczą; nie przypisuje mu wszystkich czynów zakładów IG Farben ani punktów oskarżenia zakończonych uniewinnieniem.

Powiązane profile: Heinrich Bütefisch

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · tile.loc.gov · fritz-bauer-institut.de

Einsatzgruppe D: raportowanie egzekucji i łączność z armią

Sztab Einsatzgruppe D zamieniał masowe egzekucje na liczby w raportach przekazywanych do RSHA, rozprowadzał rozkazy oraz utrzymywał roboczą łączność z 11. Armią. Profil faktycznego zastępcy dowódcy pokazuje raport jako narzędzie zarządzania zbrodnią; podpis i przekaz informacji nie są automatycznym dowodem obecności przy każdym rozstrzelaniu.

Powiązane profile: Willi Seibert

Źródła: worldcourts.com · nuremberg.law.harvard.edu · encyclopedia.ushmm.org

Sajmište–Jajinci: powtarzalna trasa samochodu gazowego

W obozie Sajmište komendantura, kierowcy samochodu gazowego, eskorta i miejsce grzebania zwłok w Jajinci tworzyły powtarzalny łańcuch zabijania. Rola Andorfera obejmuje regularne nadzorowanie trasy i funkcję komendanta, lecz powojenny wyrok dotyczył tego kompleksu, a nie automatycznie późniejszych działań Sonderkommando Andorfer we Włoszech.

Powiązane profile: Herbert Andorfer

Źródła: encyclopaedia-gsr.eu · junsv.nl · sciencespo.fr

Warszawa: od regionalnego dowodzenia do terenowego terroru

Deportacje i likwidacja getta warszawskiego łączyły regionalne dowodzenie SSPF, funkcjonariuszy referatu żydowskiego oraz terenowe patrole, egzekucje i kontrole. Węzeł zestawia Sammern-Frankenegga, Blöschego i Klaustermeyera, aby odróżnić przekaz rozkazu i dowodzenie akcją od czynów wykonawców; fotografia, urząd ani obecność nie rozszerzają zakresu dowiedzionych czynów.

Powiązane profile: Ferdinand von Sammern-Frankenegg · Josef Blösche · Karl Heinrich Klaustermeyer

Źródła: wwv.yadvashem.org · bundesarchiv.de · junsv.nl · chroniclesofterror.pl

Lwów i Bóbrka: Judenreferat w akcjach likwidacyjnych

Judenreferat KdS Lwów łączył policyjną specjalizację antyżydowską z akcjami w mieście i w gettach powiatowych. Profil Engelsa pokazuje kierowanie publiczną egzekucją i jednostkę wysłaną do likwidacji getta w Bóbrce; podległość służbowa nie oznacza jego osobistego wykonania wszystkich zabójstw ani odpowiedzialności za cały bilans dystryktu Galicja.

Powiązane profile: Erich Engels

Źródła: wwv.yadvashem.org · archiwum.ipn.gov.pl · kobra.uni-kassel.de

Auswärtiges Amt: obieg zgody na deportację z Francji

Ministerstwo Spraw Zagranicznych uczestniczyło w obiegu not, uzgodnień i zgód potrzebnych do deportacji Żydów z okupowanej Europy. Nota z marca 1942 roku indywidualizuje parafowanie braku zastrzeżeń wobec deportacji 6000 osób z Francji przez Woermanna; nie czyni go autorem całej polityki resortu ani nie dowodzi znajomości każdego późniejszego etapu zagłady.

Powiązane profile: Ernst Woermann

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · werle.rewi.hu-berlin.de · encyclopedia.ushmm.org

Julagi i ZAL: praca, terror komendantury i likwidacja

Żydowskie obozy pracy w Krakowie, Tarnowie, Rozwadowie i Przemyślu łączyły eksploatację pracy, codzienny terror, egzekucje i końcowe deportacje. Trzy profile komendantów pozwalają porównać własne zabójstwa, rozkazy oraz pomocnictwo przy likwidacji, zachowując zakres konkretnych wyroków zamiast przenosić na jedną osobę wszystkie zbrodnie obozu lub miasta.

Powiązane profile: Josef Schwammberger · Franz Josef Müller · Hermann Blache

Źródła: junsv.nl · erinnern.at · krakow.ipn.gov.pl · archive.nrw.de

VoMi: listy dzieci, wysiedlenie i plan osadniczy

Volksdeutsche Mittelstelle przekładała politykę ludnościową SS na wykazy dzieci oddzielonych od rodziców, projekty osadnicze, wysiedlenia i kontrolę reprodukcji robotnic przymusowych. Dokumenty Brücknera pokazują podpis, parafę i przekaz planu jako osobiste ogniwa administracyjne; profil ogranicza się do mechanizmów uznanych przez trybunał, a nie do wszystkich działań VoMi.

Powiązane profile: Heinz Brückner

Źródła: nuremberg.law.harvard.edu · tile.loc.gov · archiwum.ipn.gov.pl

Regionalne SS i policja w okupowanej Europie

W okupowanej Francji, Danii i Rzymie regionalne kierownictwa Gestapo, Sipo i SD oraz HSSPF stosowały odmienne narzędzia: tortury i deportacje, likwidację krajowej policji, wymuszenie mienia oraz egzekucję zakładników. Porównanie Barbiego, Panckego i Kapplera oddziela plan, zatwierdzenie, listę, dowodzenie i wykonanie; nie scala różnych jurysdykcji w jeden wspólny czyn.

Powiązane profile: Klaus Barbie · Günther Pancke · Herbert Kappler

Źródła: encyclopedia.ushmm.org · lex.dk · ns-taeter-italien.org · legifrance.gouv.fr

Volksgerichtshof: kolegialne orzekanie śmierci

Pierwszy senat Volksgerichtshof wykorzystywał formalny wyrok do represji politycznej, a ławniczy podpis oznaczał udział w kolegialnym orzekaniu. Przypadek Rehsego pokazuje zarazem powojenną sekwencję skazania, uchylenia i uniewinnienia; 231 podpisanych wyroków nie może być opisane jako 231 jednoosobowych decyzji ani jako zakres ostatecznego skazania.

Powiązane profile: Hans-Joachim Rehse

Źródła: lexikon-der-politischen-strafprozesse.de · berlin.de · deutsche-digitale-bibliothek.de

Kreta i Włochy: odwet Wehrmachtu i Waffen-SS wobec cywilów

Na Krecie i we Włoszech rozkazy Wehrmachtu oraz operacje batalionu Waffen-SS przekładały język odwetu i walki przeciwpartyzanckiej na niszczenie miejscowości oraz zabijanie cywilów. Profile Müllera i Redera pozwalają odróżnić pisemny rozkaz dowódcy terytorialnego od dowodzenia mobilną jednostką; każdy profil zachowuje tylko epizody indywidualizowane przez dokument lub wyrok.

Powiązane profile: Friedrich-Wilhelm Müller · Walter Reder

Źródła: militarytourism.warmuseum.gr · nuremberg.law.harvard.edu · ns-taeter-italien.org · cortecostituzionale.it