Franz Schlegelberger

Ustalenia potwierdzone

• Schlegelberger został mianowany sekretarzem stanu 10 października 1931 r., a po śmierci Franza Gürtnera w styczniu 1941 r. objął kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości Rzeszy. Odszedł z urzędu 20 sierpnia 1942 r., gdy ministrem został Otto Georg Thierack. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10787)
• Trybunał w procesie prawników ustalił, że jego projekt stał się, ze zmianami, podstawą rozporządzenia z 4 grudnia 1941 r. narzucającego dyskryminacyjne prawo karne Polakom i Żydom na ziemiach wcielonych do Rzeszy. Udział Schlegelbergera w tworzeniu tych przepisów uznał za prześladowanie rasowe i naruszenie praw wojny. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10790–10792)
• Podpisał rozporządzenie z 7 lutego 1942 r., które powierzało Ministerstwu Sprawiedliwości i sądom ściganie oraz sądzenie więźniów objętych hitlerowskim programem „Nacht und Nebel” („Noc i mgła”). Wyrok wskazywał ten podpis jako podstawę jego osobistej odpowiedzialności. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10789)
• W sprawie Luftgasa trybunał ustalił, że Schlegelberger na żądanie Hitlera osobiście nakazał zamordowanie żydowskiego więźnia. To konkretne ustalenie dokumentuje ingerencję w jednostkową sprawę, obok odpowiedzialności za politykę ministerstwa. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10792)

Znaczenie w łańcuchu odpowiedzialności

Odpowiedzialność Schlegelbergera polegała na wykorzystywaniu ustawodawstwa, instrukcji ministerialnych i procedur sądowych do prześladowań. Bronił pozostania na urzędzie argumentem, że chronił wymiar sprawiedliwości przed jeszcze dalej idącą ingerencją policji. Trybunał odrzucił to usprawiedliwienie: samo ministerstwo służyło zbrodniczym celom. Odejście w sierpniu 1942 r. nie unieważniało jego wcześniejszych decyzji. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10793–10794)

Typ odpowiedzialności: normatywna · ministerialna · sądowa. Mechanizmy: prawo specjalne dla Polaków i Żydów, nazistowski wymiar sprawiedliwości, Nacht und Nebel.

Najważniejsze zdarzenia

• Styczeń 1941 r.: przejęcie kierownictwa ministerstwa po śmierci Gürtnera. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10787)
• 4 grudnia 1941 r.: wydanie rozporządzenia przeciw Polakom i Żydom na podstawie jego wcześniejszego projektu, ze zmianami. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10790–10792)
• 7 lutego 1942 r.: podpisanie aktu ministerstwa wdrażającego program „Nacht und Nebel”. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10789)
• 20 sierpnia 1942 r.: odejście z urzędu przy objęciu ministerstwa przez Thieracka. (Wyrok w procesie prawników, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10787)

Powojenne rozliczenie

4 grudnia 1947 r. amerykański trybunał wojskowy w procesie prawników skazał Schlegelbergera na dożywotnie więzienie po uznaniu go za winnego z punktów II i III aktu oskarżenia, dotyczących zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Zarządzenie Johna J. McCloya z 31 stycznia 1951 r. pozostawiało tę karę bez zmian; towarzyszący mu komunikat przewidywał warunkowe zwolnienie z przyczyn zdrowotnych. To istotne rozróżnienie: zwolnienie ze względów medycznych nie oznaczało uniewinnienia ani uchylenia kary dożywocia w tej decyzji. (Orzeczenie kary, 4 grudnia 1947 r., stenogram, s. 10934; Zarządzenie i komunikat McCloya, 31 stycznia 1951 r., NMT, t. XV, s. 1170 i 1182)

Granice ustaleń

Źródła

Źródła dobrano tak, aby łączyć dokumentację instytucjonalną lub procesową z niezależnym opracowaniem.

• Harvard Law School — Nuremberg Trials Project
• Harvard Law School — Nuremberg Trials Project
• Library of Congress — materiały procesów norymberskich
• deutsche-biographie.de