NRNazi ReportDokumentacja mechanizmów zbrodni

206 wydarzeń · 161 dat stałych · 1 data ruchoma

Kalendarz pamięci II wojny światowej

Wybraliśmy daty, które pomagają pamiętać o drodze od przejęcia władzy przez nazistów, przez okupację, prześladowania, Zagładę i inne zbrodnie, po opór, wyzwolenie, procesy oraz współczesne formy pamięci. Kalendarz nie tworzy hierarchii cierpienia; porządkuje materiał do całorocznej pracy edukacyjnej.

Jak korzystać: wybierz miesiąc lub konkretną datę. Każdy wpis zawiera kontekst, znaczenie rocznicy, źródło instytucjonalne i — jeśli związek jest bezpośredni — odsyłacze do profili sprawców w archiwum.

Stan kalendarza:

Najbliższa rocznica

Najbliższy termin: Wtorek, 15 września 2026. W kalendarzu pamięci na ten dzień wpisano 1 rocznicę.

  1. 15 września · 1935Ustawy norymberskieUstawy norymberskie odbierają Żydom pełnię praw obywatelskich i definiują ich według rasistowskich kryteriów.Przejdź do pełnego wpisu →

Styczeń

  1. Cztery więźniarki stracone za pomoc w przygotowaniu buntu Sonderkommando1945
  2. Ofensywa zimowa i przyspieszenie ewakuacji obozów1945
  3. Konwencja ONZ o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa1951
  4. Początek masowych deportacji z getta łódzkiego do Chełmna1942
  5. Marsze śmierci z kompleksu Auschwitz1945
  6. Konferencja w Wannsee i administracyjna koordynacja Zagłady1942
  7. Powołanie War Refugee Board1944
  8. Marsz śmierci więźniów KL Stutthof1945
  9. Wyzwolenie Auschwitz i Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu1945 / od 2005
  10. Mianowanie Adolfa Hitlera kanclerzem Niemiec1933
  11. Groźba zagłady europejskich Żydów w przemówieniu Hitlera1939

Luty

  1. Kapitulacja wojsk niemieckich pod Stalingradem1943
  2. Początek konferencji jałtańskiej1945
  3. Utworzenie getta w Łodzi1940
  4. Nieuchwalony projekt Wagnera–Rogers dla dzieci uchodźców1939
  5. Wyzwolenie KL Gross-Rosen1945
  6. Utworzenie rodzinnego obozu dla Romów i Sinti w Birkenau1943
  7. Dekret po pożarze Reichstagu i zawieszenie praw1933
  8. Próba ucieczki Mordki Cytryna z Auschwitz1944

Marzec

  1. Początek funkcjonowania Auschwitz II-Birkenau1942
  2. Ustanowienie getta krakowskiego1941
  3. Wkroczenie wojsk niemieckich do Nadrenii1936
  4. Zdobycie mostu w Remagen i przekroczenie Renu1945
  5. Nakaz noszenia żółtej Gwiazdy Dawida na Słowacji1942
  6. 11–13 marcaNiemiecka aneksja Austrii („Anschluss”)1938
  7. 13–14 marcaLikwidacja getta krakowskiego1943
  8. Przywrócenie powszechnego poboru wojskowego w III Rzeszy1935
  9. Początek systematycznego mordowania w ramach akcji „Reinhardt”1942
  10. Niemiecka okupacja Węgier1944
  11. Pierwsi więźniowie w Dachau1933
  12. 22 marca–25 czerwcaUruchamianie krematoriów z komorami gazowymi w Birkenau1943
  13. Zamordowanie rodziny Ulmów i ukrywanych przez nią Żydów1944 / od 2018
  14. Pierwszy wielki transport kobiet do Auschwitz1942
  15. Początek deportacji Żydów z Drancy do Auschwitz1942
  16. Początek niemieckiej akcji AB1940

Kwiecień

  1. Ogólnoniemiecki bojkot żydowskich przedsiębiorstw1933
  2. Zakaz działalności organizacji Świadków Jehowy1935
  3. Wyzwolenie obozu Ohrdruf1945
  4. Niemiecki atak na Jugosławię i Grecję1941
  5. Usunięcie Żydów i przeciwników politycznych ze służby cywilnej1933
  6. Ucieczka Rudolfa Vrby i Alfreda Wetzlera z Auschwitz1944
  7. Niemiecki atak na Danię i Norwegię1940
  8. Przejęcie kontroli przez więźniów i wejście wojsk USA do Buchenwaldu1945
  9. Początek procesu Adolfa Eichmanna w Jerozolimie1961
  10. Wyzwolenie obozu przejściowego Westerbork1945
  11. Wyzwolenie Bergen-Belsen1945
  12. Początek końcowej ofensywy na Berlin1945
  13. 19 kwietnia–16 majaPowstanie w getcie warszawskim1943
  14. Piesza ewakuacja więźniów Sachsenhausen1945
  15. Wyzwolenie KL Flossenbürg1945
  16. Ograniczenie dostępu żydowskich uczniów i studentów do szkół1933
  17. Spotkanie wojsk amerykańskich i sowieckich nad Łabą1945
  18. Ostrzeżenie Horace’a Rumbolda przed planami Hitlera1933
  19. noc 26/27 kwietniaUcieczka Witolda Pileckiego, Jana Redzeja i Edwarda Ciesielskiego z Auschwitz1943
  20. Wyzwolenie KL Dachau1945
  21. Samobójstwo Hitlera i upadek reżimu1945
  22. Dotarcie Armii Czerwonej do KL Ravensbrück1945

Maj

  1. Pierwsza selekcja w Birkenau1942
  2. 4–5 majaWyzwolenie obozu Gunskirchen1945
  3. 7–8 majaKapitulacja Niemiec podpisana w Reims1945
  4. Drugi akt kapitulacji Niemiec w Berlinie1945
  5. Publiczne palenie książek w Niemczech1933
  6. Niemiecki atak na Europę Zachodnią i zmiana premiera Wielkiej Brytanii1940
  7. Rejs „St. Louis” i odmowa bezpiecznego schronienia1939
  8. 15 maja–9 lipcaMasowe deportacje Żydów z Węgier do Auschwitz1944
  9. Wysadzenie Wielkiej Synagogi i ogłoszenie stłumienia powstania1943
  10. Uruchomienie rampy wewnątrz Birkenau1944
  11. Operacja Anthropoid i atak na Reinharda Heydricha1942
  12. Pierwsza kompleksowa ustawa antyżydowska na Węgrzech1938

Czerwiec

  1. Wykonanie wyroku śmierci na Adolfie Eichmannie1962
  2. Dekret Wilhelma Fricka wymierzony w Romów i Sinti1936
  3. Pierwszy transport czeskich więźniów politycznych do Auschwitz1941
  4. Lądowanie aliantów w Normandii1944
  5. 9–10 czerwcaZniszczenie Lidic w niemieckim odwecie1942
  6. Bunt kompanii karnej w Birkenau1942
  7. Narodziny Anne Frank1929
  8. Pierwszy transport polskich więźniów politycznych do Auschwitz1940 / dzień pamięci
  9. 18–22 czerwcaUpublicznienie raportu Vrby i Wetzlera o Auschwitz1944
  10. Wysiedlenia ludności z otoczenia Auschwitz1940
  11. 20–21 czerwcaNajwiększa egzekucja akcji AB w Palmirach1940
  12. Operacja „Barbarossa” i początek masowych egzekucji na Wschodzie1941
  13. Początek operacji „Bagration”1944
  14. Walka podczas likwidacji getta częstochowskiego1943
  15. Zaostrzenie paragrafu 1751935
  16. Niemiecka ofensywa w kierunku Stalingradu1942
  17. „Noc długich noży” i czystka kierownictwa SA1934

Lipiec

  1. Utworzenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau1947
  2. Pogrom kielecki1946
  3. Początek bitwy na Łuku Kurskim1943
  4. Konferencja w Évian o kryzysie uchodźców1938
  5. Pierwsza ucieczka więźnia z Auschwitz1940
  6. Masowy mord w Forcie VII pod Kownem1941
  7. Raoul Wallenberg rozpoczyna akcję ochronną w Budapeszcie1944
  8. Początek bitwy o Wielką Brytanię1940
  9. 10–12 lipcaLikwidacja rodzinnego obozu Żydów z Terezina w Birkenau1944
  10. 12–13 lipcaPacyfikacja Michniowa i Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej1943 / dzień pamięci
  11. Ustawa o przymusowej sterylizacji1933
  12. Pierwsi więźniowie w KL Buchenwald1937
  13. Systematyczne deportacje Żydów z okupowanej Holandii1942
  14. Osadzenie berlińskich Romów i Sinti w obozie Marzahn1936
  15. Największa publiczna egzekucja w Auschwitz1943
  16. Nieudany zamach na Hitlera w Wilczym Szańcu1944
  17. 22 lipca–21 wrześniaWielka Akcja deportacyjna z getta warszawskiego1942
  18. Początek masowego gazowania w Treblince II1942
  19. Wyzwolenie KL Lublin/Majdanek1944
  20. Przełamanie frontu w Normandii1944
  21. Utworzenie getta w Białymstoku1941
  22. Edward Schulte przekazuje aliantom wiadomość o Auschwitz1942

Sierpień

  1. Igrzyska w Berlinie jako osłona nazistowskiego reżimu1936
  2. 1 sierpnia–2 październikaWybuch powstania warszawskiego1944
  3. Hitler obejmuje pełnię władzy jako Führer1934
  4. Bunt więźniów Treblinki1943
  5. 2–3 sierpniaLikwidacja rodzinnego obozu Romów i Sinti w Birkenau1944 / dzień pamięci
  6. Publiczny protest biskupa von Galena przeciw programowi mordowania1941
  7. 5–7 sierpniaRzeź Woli1944
  8. Początek ostatecznej likwidacji getta łódzkiego1944
  9. Deportacje Polaków aresztowanych po wybuchu powstania warszawskiego do Auschwitz1944
  10. Śmierć Maksymiliana Marii Kolbego w Auschwitz1941
  11. Ogłoszenie Karty Atlantyckiej1941
  12. Zamknięcie getta w Kownie1941
  13. Lądowanie aliantów w południowej Francji1944
  14. 16–20 sierpniaPowstanie w getcie białostockim1943
  15. Przymusowe imiona Israel i Sara1938
  16. Nakaz zgłaszania dzieci z niepełnosprawnościami1939
  17. Plebiscyt sankcjonuje dyktaturę Hitlera1934
  18. Utworzenie obozu w Drancy1941
  19. Pakt Ribbentrop–Mołotow i podział stref wpływów1939 / dzień pamięci
  20. Formalne wstrzymanie programu T4 nie kończy mordowania1941
  21. Wyzwolenie Paryża1944
  22. 26–28 sierpniaMasakra pod Kamieńcem Podolskim1941
  23. Śmierć Raphaela Lemkina, twórcy pojęcia ludobójstwa1959

Wrzesień

  1. Niemiecka napaść na Polskę1939
  2. Wojna jako osłona programu mordowania osób z niepełnosprawnościami1939
  3. Obowiązek noszenia oznaki przez Żydów1941
  4. Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom1939
  5. Pierwszy masowy mord Cyklonem B w Auschwitz1941
  6. Kara śmierci za pomoc Żydom z getta warszawskiego1942
  7. Początek Blitzu1940
  8. Kapitulacja Włoch i niemiecka okupacja północy kraju1943
  9. Tzw. rodzinny obóz dla Żydów z Theresienstadt w Birkenau1943
  10. Ustawy norymberskie1935
  11. Sowiecka napaść na Polskę1939
  12. Zajęcie Kijowa przed masakrą w Babim Jarze1941
  13. 20 września–październikUcieczka duńskich Żydów do Szwecji1943
  14. Koniec głównej fazy deportacji z getta warszawskiego1942
  15. Likwidacja getta w Wilnie1943
  16. Układ monachijski i utrata Sudetów1938
  17. 29–30 wrześniaMasakra w Babim Jarze1941

Październik

  1. Masowa akcja ratowania duńskich Żydów1943
  2. Wyroki Międzynarodowego Trybunału Wojskowego1946
  3. Ustawa o redaktorach wyklucza osoby uznane za „niearyjskie”1933
  4. Litera „J” w paszportach niemieckich Żydów1938
  5. Bunt Sonderkommando w Auschwitz-Birkenau1944
  6. Utworzenie getta w Piotrkowie Trybunalskim1939
  7. Bunt w Sobiborze1943
  8. Początek deportacji Żydów z Europy Środkowej na okupowany Wschód1941
  9. Kara śmierci za pomoc Żydom w Generalnym Gubernatorstwie1941
  10. Egzekucja skazanych w procesie norymberskim1946
  11. 18 października–11 listopadaDeklaracja moskiewska o odpowiedzialności za niemieckie zbrodnie1943
  12. 21–23 październikaZagłada ostatnich Żydów z getta mińskiego1943
  13. Początek łapanek norweskich Żydów1942
  14. Tzw. Wielka Akcja w Kownie1941
  15. Od fabryki IG Farben do Auschwitz III-Monowitz1942

Listopad

  1. Początek budowy ośrodka zagłady w Bełżcu1941
  2. Likwidacja getta w Rydze1943
  3. Egzekucja w lasach piaśnickich 3 listopada 1939 roku1939
  4. Aktion „Erntefest”1943
  5. Sonderaktion Krakau1939
  6. Wyzwolenie Kijowa spod niemieckiej okupacji1943
  7. Masowy mord Żydów z getta mińskiego w Tuchince1941
  8. Antysemicka wystawa „Der Ewige Jude”1937
  9. 9–10 listopadaPogrom listopadowy („noc kryształowa”)1938
  10. Egzekucja w Piaśnicy 11 listopada 1939 roku1939
  11. Pierwsza egzekucja przy Ścianie Straceń w Auschwitz1941
  12. Wykluczenie Żydów z niemieckiego życia gospodarczego1938
  13. Zamknięcie getta warszawskiego1940
  14. Początek głównego procesu norymberskiego1945
  15. Pierwsza egzekucja przez rozstrzelanie w Auschwitz1940
  16. Okrążenie niemieckiej 6. Armii pod Stalingradem1942
  17. Alianci docierają do KL Natzweiler-Struthof1944
  18. Ustawa przeciw „niebezpiecznym przestępcom nałogowym”1933
  19. Pierwsi więźniowie w getcie Theresienstadt1941
  20. 24 listopada–16 grudniaPoczątek pierwszego procesu oświęcimskiego1947
  21. Eksplozja statku „Patria” w Hajfie1940
  22. Rozkaz zburzenia komór gazowych i krematoriów Birkenau1944
  23. 30 listopada; 8–9 grudniaDwie fale masowych egzekucji w Rumbuli1941

Grudzień

  1. Pierwszy Kindertransport dociera do Wielkiej Brytanii1938
  2. Buna staje się KL Auschwitz III-Monowitz1943
  3. Powstanie Rady Pomocy Żydom „Żegota”1942
  4. Sowiecka kontrofensywa pod Moskwą1941
  5. Atak na Pearl Harbor i wejście USA do wojny1941
  6. Eskalacja rasistowskich prześladowań Romów i Sinti1938
  7. Początek masowych mordów gazem w Chełmnie nad Nerem1941
  8. 8–9 grudniaDruga fala egzekucji w Rumbuli1941
  9. Początek procesu lekarzy w Norymberdze1946–1947
  10. Niemcy i Włochy wypowiadają wojnę Stanom Zjednoczonym1941
  11. Demontaż komory gazowej w Hartheim1944
  12. Pierwszy transport wysiedlonych z Zamojszczyzny do Auschwitz1942
  13. Wyrok śmierci dla Adolfa Eichmanna1961
  14. Rozkaz deportacji Romów i Sinti do Auschwitz1942
  15. Początek niemieckiej ofensywy w Ardenach1944
  16. Alianci potwierdzają masową zagładę europejskich Żydów1942
  17. Ustawa nr 10 i dalsze procesy zbrodniarzy wojennych1945
  18. Wyrok w pierwszym procesie oświęcimskim1947
  19. Zbrodnia wawerska1939

Data ruchoma

Nie każda rocznica przypada co roku tego samego dnia kalendarza gregoriańskiego. Poniższy wpis wymaga corocznego wyliczenia zgodnie z regułą wskazaną przy dacie.

W 2026 roku: Wtorek, 14 kwietnia 2026.

Zasada wyznaczania: Jom Ha-Szoa przypada 27 nisan. Gdy data wypada w piątek, państwowe obchody w Izraelu odbywają się w poprzedni czwartek; gdy wypada w niedzielę — w następny poniedziałek.

Zweryfikowane terminy

27 nisan (data gregoriańska zmienna)coroczniePamięćIzrael / diaspora / świat

Jom Ha-Szoa — Dzień Pamięci Zagłady i Bohaterstwa

Jom Ha-Szoa jest Dniem Pamięci Zagłady i Bohaterstwa, symbolicznie związanym z powstaniem w getcie warszawskim.

Święto przypada 27 nisan i jest symbolicznie związane z powstaniem w getcie warszawskim, dlatego jego data gregoriańska zmienia się co roku zgodnie z oficjalną regułą.

Ruchoma rocznica łączy pamięć o ofiarach Zagłady z pamięcią o żydowskim oporze.

Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum

Stały link do tego wpisu