Strona główna › Kalendarz › wrzesień Kalendarz pamięci · wrzesień
Wrzesień: daty, o których pamiętamy
Rocznice w wrześniu: 17 wydarzeń związanych z nazizmem, II wojną światową, Zagładą, okupacją, oporem, wyzwoleniem i rozliczeniem sprawców. Każdy wpis prowadzi do źródła instytucjonalnego, a tam, gdzie związek jest udokumentowany, także do profili osób z archiwum Nazi Report.
1 września 1939 Wojna i okupacja Polska / Europa
Niemiecka napaść na Polskę Niemcy napadają na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową w Europie.
Początek wojny obejmował wydarzenia na Westerplatte i w Wieluniu, naloty oraz rozwój zbrodniczej okupacji.
Pierwszy września otwiera historię II wojny światowej w Europie oraz niemieckiego terroru na ziemiach polskich.
Powiązane profile (6) Adolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwWilhelm Keitel związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (OKW); firmował zbrodnicze rozkazy.Alfred Jodl związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef sztabu operacyjnego OKW; sygnatariusz zbrodniczych rozkazów, stracony w Norymberdze.Hermann Göring związek bezpośredni lub funkcjonalny: Druga osoba III Rzeszy, twórca Gestapo i dowódca LuftwaffeAlexander Löhr związek bezpośredni lub funkcjonalny: dowódca Luftflotte 4 podczas napaści na PolskęWolfram von Richthofen związek bezpośredni lub funkcjonalny: dowódca Luftwaffe kierujący działaniami lotniczymi podczas napaści na PolskęŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 1 września 1939 Obozy i Zagłada Niemcy / ziemie wcielone
Wojna jako osłona programu mordowania osób z niepełnosprawnościami Hitler antydatuje na dzień wybuchu wojny upoważnienie do programu mordowania osób z niepełnosprawnościami.
Antydatowane upoważnienie Hitlera łączyło rozpoczęcie programu z dniem niemieckiej napaści na Polskę.
Dokument pokazuje, jak warunki wojenne osłaniały radykalizację państwowej przemocy.
Powiązane profile Adolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwPhilipp Bouhler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef Kancelarii Führera NSDAP, współorganizator akcji „T4”Karl Brandt związek bezpośredni lub funkcjonalny: Lekarz przyboczny Hitlera i współkierownik akcji „T4”; stracony w 1948 r.Viktor Brack związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef urzędu w Kancelarii Führera; organizator „eutanazji” Aktion T4Richard von Hegener związek bezpośredni lub funkcjonalny: urzędnik Kanzlei des Führers i zastępca kierownika Reichsausschuss odpowiedzialny za administracyjną organizację mordowania dzieci i pacjentówŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 1 września 1941 Prawo i prześladowanie Rzesza / Kraj Warty / Czechy
Obowiązek noszenia oznaki przez Żydów Żydzi powyżej szóstego roku życia na obszarze Rzeszy i części ziem okupowanych muszą nosić oznakę.
Nakaz obejmował Rzeszę, Kraj Warty oraz Czechy, a formy oznakowania i moment ich wprowadzania różniły się między obszarami.
Publiczne oznaczanie ludzi ułatwiało ich izolowanie, kontrolowanie i dalsze prześladowanie.
Powiązane profile Wilhelm Frick związek bezpośredni lub funkcjonalny: Minister spraw wewnętrznych Rzeszy; twórca prawnych podstaw terroru i wykluczenia Żydów.Wilhelm Stuckart związek bezpośredni lub funkcjonalny: Sekretarz stanu MSW Rzeszy; współautor ustaw norymberskich, uczestnik WannseeReinhard Heydrich związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef RSHA i jeden z głównych architektów Zagłady ŻydówŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 3 września 1939 Wojna i okupacja Europa Zachodnia
Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom.
Wypowiedzenie wojny przekształciło zobowiązania wobec Polski w otwarty konflikt europejski.
Trzeci września wyznacza rozszerzenie niemieckiej napaści na wojnę angażującą mocarstwa Europy Zachodniej.
Kontekst instytucjonalny Adolf Hitler kontekst instytucjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 3 września 1941 Obozy i Zagłada Auschwitz
Pierwszy masowy mord Cyklonem B w Auschwitz W Auschwitz Niemcy dokonują pierwszego masowego mordu z użyciem Cyklonu B na jeńcach sowieckich i polskich więźniach.
Ofiarami zbrodni o eksperymentalnym charakterze byli jeńcy sowieccy i polscy więźniowie.
Wydarzenie zapowiadało późniejsze wykorzystanie gazu w systemie masowego mordowania w Auschwitz.
Powiązane profile Rudolf Höss związek bezpośredni lub funkcjonalny: Komendant obozu Auschwitz; twórca przemysłowej machiny zagłady, stracony w 1947 r.Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu 5 września 1942 Prawo i prześladowanie Warszawa / Generalne Gubernatorstwo
Kara śmierci za pomoc Żydom z getta warszawskiego Niemieckie obwieszczenie przypomina karę śmierci za pomoc Żydom uciekającym z getta warszawskiego.
Niemieckie obwieszczenie przypominało mieszkańcom Warszawy o represji przewidzianej przez okupacyjne prawo.
Dokument ukazuje prawne narzędzia terroru wymierzone zarówno w Żydów, jak i osoby gotowe udzielić im pomocy.
Powiązane profile Ludwig Fischer związek bezpośredni lub funkcjonalny: Gubernator dystryktu warszawskiego, administracyjny sprawca getta warszawskiegoHans Frank związek bezpośredni lub funkcjonalny: Generalny gubernator okupowanej Polski (1939–1945), stracony w NorymberdzeHeinz Auerswald związek bezpośredni lub funkcjonalny: komisarz do spraw dzielnicy żydowskiej w WarszawieŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 7 września 1940 Wojna i okupacja Wielka Brytania
Początek Blitzu Niemcy rozpoczynają Blitz, długotrwałe bombardowania brytyjskich miast.
Długotrwałe bombardowania przeniosły ciężar niemieckiej wojny powietrznej na brytyjskie miasta i ich mieszkańców.
Blitz jest ważnym przykładem prowadzenia wojny przeciw ludności cywilnej na Zachodzie.
Powiązane profile Hermann Göring związek bezpośredni lub funkcjonalny: Druga osoba III Rzeszy, twórca Gestapo i dowódca LuftwaffeAdolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 8 września 1943 Wojna i okupacja Włochy
Kapitulacja Włoch i niemiecka okupacja północy kraju Włochy kapitulują przed aliantami; Niemcy zajmują północ kraju i nasilają deportacje Żydów.
Kapitulacja przed aliantami nie zakończyła prześladowań, ponieważ Niemcy zajęli północne Włochy i nasilili deportacje Żydów.
Wydarzenie pokazuje, że zmiana sytuacji wojskowej mogła oznaczać nowe zagrożenie dla ludności cywilnej.
Powiązane profile Theodor Dannecker związek bezpośredni lub funkcjonalny: Specjalista Eichmanna ds. deportacji Żydów z Francji, Bułgarii, Włoch i WęgierHerbert Kappler związek bezpośredni lub funkcjonalny: dowódca Sipo i SD w okupowanym RzymieErnst Kaltenbrunner związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef RSHA — centrali Gestapo, SD i policji; współodpowiedzialny za ZagładęAdolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 9 września 1943 Obozy i Zagłada Auschwitz II-Birkenau / Terezín
Tzw. rodzinny obóz dla Żydów z Theresienstadt w Birkenau W Birkenau powstaje tzw. rodzinny obóz dla Żydów deportowanych z getta Theresienstadt.
Przez pewien czas deportowanych rodzin nie poddawano selekcji, co odróżniało ten odcinek od pozostałych części Birkenau.
Historia tzw. rodzinnego obozu pomaga zrozumieć, dlaczego przez pewien czas nie przeprowadzano selekcji deportowanych rodzin.
Powiązane profile Rudolf Höss związek bezpośredni lub funkcjonalny: Komendant obozu Auschwitz; twórca przemysłowej machiny zagłady, stracony w 1947 r.Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu 15 września 1935 Prawo i prześladowanie Norymberga / Niemcy
Ustawy norymberskie Ustawy norymberskie odbierają Żydom pełnię praw obywatelskich i definiują ich według rasistowskich kryteriów.
Nowe przepisy pozbawiły Żydów pełni praw obywatelskich i podporządkowały ich status rasistowskim definicjom państwa.
Ustawy stały się jednym z najważniejszych etapów prawnego wykluczania Żydów w nazistowskich Niemczech.
Powiązane profile Wilhelm Frick związek bezpośredni lub funkcjonalny: Minister spraw wewnętrznych Rzeszy; twórca prawnych podstaw terroru i wykluczenia Żydów.Wilhelm Stuckart związek bezpośredni lub funkcjonalny: Sekretarz stanu MSW Rzeszy; współautor ustaw norymberskich, uczestnik WannseeAdolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 17 września 1939 Wojna i okupacja wschodnia Polska
Sowiecka napaść na Polskę Związek Sowiecki napada na Polskę od wschodu.
Atak od wschodu był konsekwencją paktu zawartego 23 sierpnia i poddał ziemie polskie dwóm okupacjom.
Siedemnasty września jest niezbędny do pełnego opisu rozbioru Polski dokonanego przez Niemcy i ZSRR.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 19 września 1941 Wojna i okupacja Kijów, okupowana Ukraina
Zajęcie Kijowa przed masakrą w Babim Jarze Wojska niemieckie zajmują Kijów; dziesięć dni później rozpoczyna się masakra w Babim Jarze.
Operacja wojskowa stworzyła warunki, w których dziesięć dni później rozpoczął się masowy mord w Babim Jarze.
Chronologia pokazuje bezpośrednie następstwo okupacji miasta i zbrodni w Babim Jarze.
Powiązane profile Walter von Reichenau związek bezpośredni lub funkcjonalny: Feldmarszałek Wehrmachtu, dowódca 6. Armii, autor rozkazu o surowościOtto Rasch związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca Einsatzgruppe C na Ukrainie; współorganizator masakry w Babim JarzePaul Blobel związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca Sonderkommanda 4a Einsatzgruppe C; sprawca masakry w Babim Jarze i Aktion 1005Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 20
20 września–październik 20 września–październik 1943 Opór i ratunek Dania / Szwecja
Ucieczka duńskich Żydów do Szwecji Duńskie podziemie i społeczeństwo pomagają około 7,2 tys. Żydów uciec do Szwecji.
Powodzenie akcji wynikało z działania podziemia, wsparcia społeczeństwa oraz sieci pomocy podejmującej ryzyko ratowania prześladowanych.
Duńska operacja pozostaje wyjątkowym przykładem skutecznej zbiorowej pomocy Żydom podczas Zagłady.
Powiązane profile Werner Best związek bezpośredni lub funkcjonalny: prawnik i funkcjonariusz kierownictwa Sipo/SD współorganizujący Einsatzgruppen na kampanię 1939 rokuGünther Pancke związek bezpośredni lub funkcjonalny: wyższy dowódca SS i policji w okupowanej DaniiŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 21 września 1942 Getta i deportacje Warszawa / Treblinka
Koniec głównej fazy deportacji z getta warszawskiego Niemcy kończą główną fazę deportacji około 265 tys. Żydów z Warszawy do Treblinki.
Dwa miesiące transportów do Treblinki pozostawiły po sobie getto szczątkowe i radykalnie zmieniły sytuację ocalałych mieszkańców.
Ta data pozwala podsumować skalę Wielkiej Akcji i jej konsekwencje dla żydowskiej Warszawy.
Powiązane profile (7) Ferdinand von Sammern-Frankenegg związek bezpośredni lub funkcjonalny: dowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim; kierujący deportacjami podczas Grossaktion i pierwszym atakiem na getto 19 kwietnia 1943 r.Hermann Höfle związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef sztabu akcji „Reinhardt”, koordynator deportacji do obozów zagładyLudwig Fischer związek bezpośredni lub funkcjonalny: Gubernator dystryktu warszawskiego, administracyjny sprawca getta warszawskiegoHeinz Auerswald związek bezpośredni lub funkcjonalny: komisarz do spraw dzielnicy żydowskiej w WarszawieGeorg Michalsen związek bezpośredni lub funkcjonalny: funkcjonariusz sztabu akcji „Reinhardt” uczestniczący w deportacjach z Warszawy i BiałegostokuJosef Blösche związek bezpośredni lub funkcjonalny: terenowy funkcjonariusz Sipo w Warszawie, uczestnik deportacji i egzekucji w getcie warszawskimFranz Konrad związek bezpośredni lub funkcjonalny: kierownik Werterfassung — aparatu grabieży mienia w getcie warszawskimŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 23 września 1943 Getta i deportacje Wilno / Litwa / okupowana Polska
Likwidacja getta w Wilnie SS likwiduje getto w Wilnie, deportując mieszkańców do Sobiboru i obozów pracy.
Mieszkańców deportowano do Sobiboru i obozów pracy, kończąc zasadniczy etap historii wileńskiego getta.
Rocznica należy równocześnie do polskiej, litewskiej i żydowskiej pamięci o niemieckiej okupacji.
Kontekst instytucjonalny Friedrich Jeckeln kontekst instytucjonalny: Wyższy Dowódca SS i Policji; organizator masowych rozstrzeliwań na WschodzieKarl Jäger kontekst instytucjonalny: Dowódca Einsatzkommando 3, autor Raportu Jägera dokumentującego Zagładę na LitwieŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 29 września 1938 Geneza nazizmu Monachium / Czechosłowacja
Układ monachijski i utrata Sudetów Układ monachijski zmusza Czechosłowację do oddania Niemcom Sudetów.
Czechosłowacja została zmuszona do oddania Niemcom części terytorium w następstwie polityki ustępstw.
Porozumienie pokazuje koszt decyzji podejmowanych kosztem państwa pozbawionego wpływu na własny rozbiór.
Powiązane profile Adolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwKarl Hermann Frank związek bezpośredni lub funkcjonalny: HSSPF i Minister Państwowy Protektoratu Czech i Moraw; sprawca zagłady LidicŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 29–30 września 1941 Masowa zbrodnia Babi Jar, Kijów
Masakra w Babim Jarze Niemieckie SS, policja i formacje pomocnicze mordują około 34 tys. kijowskich Żydów w Babim Jarze.
Niemieckie SS, policja i formacje pomocnicze zamordowały kijowskich Żydów w ramach masowych egzekucji prowadzonych na okupowanym Wschodzie.
Babi Jar jest jedną z centralnych dat pamięci o Zagładzie dokonywanej przez rozstrzeliwanie.
Powiązane profile Paul Blobel związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca Sonderkommanda 4a Einsatzgruppe C; sprawca masakry w Babim Jarze i Aktion 1005Otto Rasch związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca Einsatzgruppe C na Ukrainie; współorganizator masakry w Babim JarzeWalter von Reichenau związek bezpośredni lub funkcjonalny: Feldmarszałek Wehrmachtu, dowódca 6. Armii, autor rozkazu o surowościFriedrich Jeckeln związek bezpośredni lub funkcjonalny: Wyższy Dowódca SS i Policji; organizator masowych rozstrzeliwań na WschodzieŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu