VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Hermann Höfle

samobójstwo (1962) 1911–1962

Hermann Höfle był austriackim funkcjonariuszem SS w stopniu SS-Sturmbannführera, szefem sztabu i głównym organizatorem deportacji w ramach akcji „Reinhardt” — niemieckiego planu wymordowania Żydów Generalnego Gubernatorstwa. To on koordynował ruch pociągów śmierci do obozów w Bełżcu, Sobiborze i Treblince i osobiście kierował „wielką akcją” likwidacji getta warszawskiego. Odpowiada za zbrodnie przeciwko ludzkości i udział w ludobójstwie, którego ofiarą padło ponad milion ludzi; zmarł śmiercią samobójczą w areszcie, zanim rozpoczął się jego proces.

Zbrodnie przeciw ludzkościZagłada Żydów

Rola w aparacie zbrodni

Höfle, urodzony w Salzburgu Austriak, wstąpił do NSDAP i SS 1 sierpnia 1933 r. Po wybuchu wojny trafił do aparatu okupacyjnego w Generalnym Gubernatorstwie, gdzie związał się z Odilo Globocnikiem — dowódcą SS i policji w dystrykcie lubelskim, kierującym akcją „Reinhardt”. Wiosną 1942 r., gdy ruszała przemysłowa zagłada Żydów okupowanej Polski, Höfle stał się jego najbliższym współpracownikiem i głównym specjalistą od deportacji.

Jako szef sztabu Globocnika i kierownik wydziału głównego (Hauptabteilung) sztabu akcji „Reinhardt” odpowiadał za organizację, obsadę personalną i koordynację całego przedsięwzięcia. To on uzgadniał z niemieckimi kolejami, administracją cywilną oraz lokalnymi jednostkami SS i policji harmonogramy transportów, kierując kolejne getta „na wschód” — do ośrodków natychmiastowej zagłady. W praktyce zamieniał decyzje polityczne w logistykę mordu: liczbę wagonów, terminy, trasy i wyznaczone obozy śmierci.

11 stycznia 1943 r. Höfle wysłał zaszyfrowaną depeszę radiową (tzw. „telegram Höflego”), w której zameldował przełożonym w Berlinie i Krakowie zbiorczą liczbę Żydów zamordowanych w czterech obozach akcji „Reinhardt” do 31 grudnia 1942 r.: 1 274 166 ofiar. Odnaleziony dopiero w 2000 r. w brytyjskich archiwach dokument jest jednym z najważniejszych dowodów potwierdzających skalę i tempo Zagłady — a zarazem świadectwem, że Höfle prowadził dokładną „buchalterię” masowego mordu.

Zbrodnie i ofiary

Höfle był jednym z kluczowych organizatorów ludobójstwa Żydów w okupowanej Polsce. Sam nikogo nie zabijał w komorze gazowej, lecz to jego praca — planowanie i koordynacja deportacji — zapewniała nieprzerwany dopływ ofiar do Bełżca, Sobiboru i Treblinki. Ponosi współodpowiedzialność za funkcjonowanie systemu, w którym w ramach akcji „Reinhardt” zamordowano około 1,5 mln Żydów.

  • Getto warszawskie — „wielka akcja” (lipiec–wrzesień 1942) — 22 lipca 1942 r. Höfle ogłosił Judenratowi rozkaz „przesiedlenia na wschód” i osobiście nadzorował deportację ok. 250–300 tys. Żydów z Warszawy do obozu zagłady w Treblince.
  • Deportacje z dystryktu lubelskiego i Białostocczyzny (1942–1943) — koordynacja transportów Żydów z kolejnych gett do Bełżca, Sobiboru, Treblinki i obozu na Majdanku.
  • Akcja „Erntefest” (dożynki, listopad 1943) — udział w organizacji największej pojedynczej masakry Żydów podczas wojny: rozstrzelania ok. 42–43 tys. więźniów obozów pracy w Lublinie (Majdanek), Poniatowej i Trawnikach.
  • Telegram Höflego (11.01.1943) — sporządzony przez niego meldunek dokumentuje 1 274 166 ofiar czterech obozów akcji „Reinhardt” do końca 1942 r.
ok. 1,45 mln ofiar (przedział 1,2–1,7 mln)

Szacunek odzwierciedla centralną rolę Höflego w koordynacji deportacji akcji „Reinhardt”, w której zamordowano ok. 1,5 mln Żydów; górna granica obejmuje ofiary powiązanych rozstrzeliwań. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Po klęsce III Rzeszy Höfle przez wiele lat pozostawał bezkarny. W maju 1945 r. dostał się do niewoli alianckiej razem z Globocnikiem, jednak został zwolniony; przez pewien czas pracował nawet dla amerykańskiego kontrwywiadu w Bawarii, po czym osiadł jako wolny człowiek w rodzinnym Salzburgu. Dopiero 2 stycznia 1961 r. został zatrzymany przez władze austriackie w związku ze zbrodniami akcji „Reinhardt” i osadzony w areszcie śledczym w Wiedniu.

Do procesu jednak nie doszło. 21 sierpnia 1962 r. Hermann Höfle powiesił się w celi, unikając w ten sposób odpowiedzialności przed sądem. Zebrany materiał dowodowy — w tym odnaleziony później telegram Höflego — pozostaje jednak jednym z najmocniejszych świadectw dokumentujących jego udział w Zagładzie oraz skalę zbrodni akcji „Reinhardt”.

Uwagi o niepewności: Dane w tym profilu pochodzą z konsensusu kilku niezależnych opracowań (USHMM, Yad Vashem, Wikipedia, Holocaust Historical Society) i zostały doprecyzowane w toku researchu — pierwotny rekord nie zawierał dokładnych dat i miejsc. Data urodzenia (19.06.1911, Salzburg) i śmierci (21.08.1962, Wiedeń) oraz przynależność do NSDAP i SS od 1 sierpnia 1933 r. są zgodnie potwierdzane w źródłach. Podana skala ofiar opisuje zbrodnie całej akcji „Reinhardt”, którą Höfle współkoordynował, a nie jego „osobisty” bilans; szacunki liczby deportowanych z getta warszawskiego wahają się w źródłach (ok. 250–300 tys.). Przypisanie postaci do Kręgu III opiera się na pojedynczej ocenie źródłowej (bez rozbieżności między dostawcami danych). Nie odnaleziono zweryfikowanego portretu Höflego o wolnej licencji, dlatego strona nie zawiera jego wizerunku.

Źródła