Kalendarz pamięci · czerwiec
Rocznice w czerwcu: 17 wydarzeń związanych z nazizmem, II wojną światową, Zagładą, okupacją, oporem, wyzwoleniem i rozliczeniem sprawców. Każdy wpis prowadzi do źródła instytucjonalnego, a tam, gdzie związek jest udokumentowany, także do profili osób z archiwum Nazi Report.
1 czerwca 1962 roku w Izraelu wykonano wyrok śmierci na Adolfie Eichmannie po jego procesie w Jerozolimie.
Postępowanie dotyczyło odpowiedzialności organizatora deportacji.
Wyrok i proces stały się ważnym punktem powojennego rozliczenia oraz publicznego opowiadania o Zagładzie.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu6 czerwca 1936 roku minister spraw wewnętrznych Wilhelm Frick wydał dekret o „zwalczaniu plagi cygańskiej”.
Policyjny język dokumentu tworzył administracyjne kategorie prześladowania Romów i Sinti.
Dekret ukazuje drogę od stygmatyzujących regulacji policyjnych do ludobójstwa.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu6 czerwca 1941 roku do Auschwitz przybył pierwszy transport czeskich więźniów politycznych, rozpoczynając deportacje więźniów niepolskich.
Transport z Czech był częścią międzynarodowego rozwoju populacji więźniarskiej obozu.
Ta data pokazuje rozszerzanie zasięgu Auschwitz poza pierwszą grupę polskich więźniów.
Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu6 czerwca 1944 roku zachodni alianci wylądowali w Normandii w operacji znanej jako D-Day.
Otwarcie drugiego frontu rozpoczęło drogę wojsk zachodnich przez okupowaną Francję ku Niemcom.
D-Day jest punktem odniesienia dla późniejszego wyzwalania obozów przez armie zachodnich aliantów.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu9–10 czerwca 1942 roku Niemcy zniszczyli czeską wieś Lidice, mordując i deportując jej mieszkańców w odwecie za śmierć Heydricha.
Zbrodnia objęła również porwanie dzieci i została wymierzona w całą lokalną społeczność.
Lidice stały się jednym z najdobitniejszych przykładów zbiorowego odwetu okupanta wobec ludności cywilnej.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu10 czerwca 1942 roku około 350 polskich więźniów kompanii karnej w Birkenau podjęło bunt i próbę masowej ucieczki.
Siedmiu uczestnikom udało się wydostać z obozu.
Wydarzenie dokumentuje zbiorowy opór więźniów wobec obozowego terroru.
Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu12 czerwca 1929 roku we Frankfurcie nad Menem urodziła się Anne Frank.
Jej biografia prowadzi od historii rodziny do życia w ukryciu w Amsterdamie.
Przypomnienie daty urodzenia pozwala widzieć w Anne Frank konkretną osobę osadzoną w dziejach własnej rodziny, a nie ikonę oderwaną od kontekstu.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu14 czerwca 1940 roku z Tarnowa do Auschwitz przybył pierwszy transport 728 polskich więźniów politycznych.
Data jest w Polsce Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady.
Obok 27 stycznia jest to jeden z najważniejszych polskich momentów pamięci związanych z historią obozów.
Źródło instytucjonalne: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej
Stały link do tego wpisuMiędzy 18 a 22 czerwca 1944 roku raport Vrby i Wetzlera o Auschwitz stał się publicznie znany dzięki mediom w Szwajcarii.
Droga informacji prowadziła ze Słowacji przez szwajcarską prasę do światowej opinii publicznej.
Upublicznienie raportu pokazuje, w jaki sposób wiedza o trwającej zbrodni mogła przekraczać granice okupowanej Europy.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu19 czerwca 1940 roku Niemcy rozpoczęli wysiedlenia mieszkańców okolic Auschwitz, aby izolować obóz i utrudnić pomoc więźniom.
Działania objęły Oświęcim i sąsiednie miejscowości tworzące otoczenie powstającej strefy obozowej.
Wysiedlenia ujawniają lokalny koszt budowania strefy interesów obozu i odcinania więźniów od wsparcia.
Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu20–21 czerwca 1940 roku Niemcy rozstrzelali w Palmirach setki przedstawicieli polskiego życia publicznego w największej egzekucji akcji AB.
Wśród ofiar byli przedstawiciele różnych zawodów i środowisk życia publicznego okupowanej Polski; ich historię należy opowiadać przez konkretne nazwiska.
Przywracanie ich indywidualnych tożsamości chroni pamięć przed sprowadzeniem zbrodni wyłącznie do masowej liczby.
Źródło instytucjonalne: Instytut Pamięci Narodowej
Stały link do tego wpisu22 czerwca 1941 roku Niemcy napadły na Związek Sowiecki w operacji „Barbarossa”, a wojna rasowa otworzyła fazę masowych egzekucji Żydów.
Inwazja objęła rozległe obszary Europy Wschodniej i ZSRR.
Ta data wyznacza kluczowe przejście od wcześniejszych prześladowań do masowego mordowania ludności żydowskiej na Wschodzie.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu22 czerwca 1944 roku wojska sowieckie rozpoczęły operację „Bagration” na Białorusi.
Postępy frontu prowadziły przez obszary naznaczone wcześniejszymi masowymi zbrodniami.
Operacja łączy historię działań wojennych z odkrywaniem i wyzwalaniem miejsc niemieckiego terroru.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu25 czerwca 1943 roku, podczas ostatecznej likwidacji getta częstochowskiego, żydowska organizacja bojowa podjęła walkę.
Opór w Częstochowie należał do mniej znanych wystąpień zbrojnych w gettach poza Warszawą.
Wydarzenie poszerza pamięć o żydowskim oporze poza najbardziej rozpoznawalne powstanie warszawskie.
Źródło instytucjonalne: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Stały link do tego wpisu28 czerwca 1935 roku zaostrzenie paragrafu 175 rozszerzyło nazistowskie prześladowania homoseksualnych mężczyzn.
Represje nie zakończyły się bez śladu wraz z upadkiem reżimu, ponieważ skazania miały także powojenne konsekwencje.
Historia paragrafu 175 pokazuje ciągłość prawnego prześladowania jednej z grup ofiar nazizmu.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu28 czerwca 1942 roku Niemcy rozpoczęli letnią ofensywę na południowym froncie wschodnim w kierunku Stalingradu.
Operacja tworzy bezpośredni kontekst dla klęski zakończonej kapitulacją 2 lutego 1943 roku.
Początek ofensywy pomaga zrozumieć drogę niemieckich wojsk ku bitwie, która stała się punktem zwrotnym wojny.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu30 czerwca 1934 roku Hitler rozkazał przeprowadzić czystkę kierownictwa SA, znaną jako „noc długich noży”.
Przemoc została skierowana do wewnątrz nazistowskiego reżimu i służyła dalszemu podporządkowaniu aparatu państwa.
Czystka pokazała, że polityczne morderstwo stało się narzędziem konsolidowania władzy Hitlera.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu