VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Konrad Meyer

skazany / więzienie (do 1948) 1901–1973

Konrad Meyer był agronomem, profesorem i oficerem SS, który jako szef Biura Planowania w sztabie Himmlera kierował opracowaniem Generalplan Ost — nazistowskiego planu zniemczenia Europy Wschodniej przez wysiedlenie, zniewolenie i wyniszczenie dziesiątków milionów Polaków, Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, Żydów i innych ludów. Jego zbrodnia miała charakter „biurokratyczny” i naukowy: przekładał ludobójstwo na mapy, tabele i budżety. Po wojnie amerykański trybunał skazał go jedynie za przynależność do SS, a on wrócił do kariery akademickiej.

Zbrodnie przeciw ludzkościInne ludobójstwa

Rola w aparacie zbrodni

Konrad Meyer był naukowcem w służbie ludobójczej polityki. Doktor agronomii, profesor Uniwersytetu Berlińskiego, wstąpił do NSDAP w 1932 roku i do SS w 1933. W 1939 roku, po powołaniu Heinricha Himmlera na Komisarza Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny (RKFDV), Meyer objął kierownictwo Biura Planowania (Planungsamt) w jego sztabie. To właśnie tam, z rangą SS-Oberführera, nadzorował prace nad kolejnymi wersjami Generalplan Ost.

Meyer nie dowodził oddziałami ani nie prowadził obozów. Jego bronią były rachunek ekonomiczny, geografia osadnicza i „nauka o przestrzeni”. Kierował zespołem specjalistów — geografów, architektów krajobrazu i ekonomistów, wśród nich Waltera Christallera — którzy w chłodnym, akademickim języku projektowali, ilu ludzi należy usunąć z danego terytorium, dokąd ich deportować i jak wielu z nich w wyniku tego umrze. Plan przewidywał usunięcie 80–85% Polaków, 75% Białorusinów, 65% Ukraińców z zachodnich regionów oraz deportację dziesiątków milionów Rosjan za Ural.

Ta „intelektualna” warstwa zbrodni czyni Meyera postacią szczególną w Kręgu IV. Był jednym z ludzi, którzy nadawali eksterminacji pozór planistycznej racjonalności i legitymizowali ją autorytetem nauki. Bez takich dokumentów jak Generalplan Ost machina wysiedleń, kolonizacji i głodu nie miałaby swojego „naukowego” uzasadnienia.

Zbrodnie i ofiary

Generalplan Ost był jednym z najbardziej zbrodniczych dokumentów w dziejach — projektem ludobójstwa na skalę kontynentu. W kolejnych wersjach opracowywanych pod kierunkiem Meyera od 1940 roku plan zakładał, że okupowany Wschód — kraje bałtyckie, Polska, Białoruś, Ukraina, Rosja i ziemie czeskie — zostanie „opróżniony” z rdzennej ludności i zasiedlony przez niemieckich kolonistów. Łącznie zaplanowano usunięcie, zniewolenie lub śmierć ponad 60 milionów ludzi.

  • Deportacje na gigantyczną skalę: plan przewidywał wypędzenie za Ural nawet 80 milionów Rosjan i deportację dziesiątków milionów Słowian, z których — jak wprost szacowano — miliony miały zginąć w trakcie przymusowych przesiedleń.
  • Polska jako pierwszy poligon: ziemie polskie były głównym obiektem planu — przewidywano usunięcie 80–85% Polaków, a pozostałych przeznaczano do niewolniczej pracy dla niemieckich osadników.
  • Zaplanowana śmierć głodowa: Generalplan Ost splatał się z „Planem głodowym” (Hungerplan), który zakładał celowe wygłodzenie ponad 30 milionów ludzi na okupowanych terenach ZSRR.
  • Grupy ofiar: Polacy, Rosjanie, Ukraińcy, Białorusini, ludy bałtyckie, Czesi, a także Żydzi i Romowie uznani za „rasowo zbędnych”.

Choć plan w całości nigdy nie został zrealizowany — przerwała go klęska III Rzeszy — jego fragmenty wcielano w życie: wysiedlenia z Kraju Warty i Zamojszczyzny, porwania dzieci uznanych za „wartościowe rasowo”, praca przymusowa i głód. Meyer dostarczył temu programowi intelektualnych ram i liczb.

ponad 60 mln ludzi objętych planem

Generalplan Ost zakładał wysiedlenie, zniewolenie lub śmierć dziesiątków milionów mieszkańców okupowanego Wschodu; szacowano przy tym, że same deportacje pochłoną wiele milionów ofiar śmiertelnych. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Konrad Meyer był sądzony w Norymberdze przed amerykańskim Trybunałem Wojskowym I w tzw. procesie RuSHA (United States of America v. Ulrich Greifelt et al.), który rozpoczął się 20 października 1947 roku. Oskarżono go m.in. o udział w programie przymusowej germanizacji, wysiedleń, porwań dzieci i pracy niewolniczej — czyli o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciw ludzkości, a także o przynależność do organizacji uznanej za przestępczą.

Wyrok był rażąco łagodny. Trybunał uznał Meyera za winnego wyłącznie przynależności do SS, uniewinniając go od zarzutów zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości — argumentując, że nie udowodniono mu bezpośredniego udziału w realizacji zbrodni. Karę uznano za odbytą w areszcie śledczym i już w 1948 roku Meyer wyszedł na wolność. Nie poniósł żadnej realnej odpowiedzialności za współautorstwo planu ludobójstwa. W 1956 roku został profesorem rolnictwa i planowania przestrzennego na uczelni w Hanowerze, gdzie pracował aż do emerytury. Zmarł w 1973 roku jako szanowany akademik — co pozostaje jednym z najbardziej jaskrawych przykładów bezkarności „biurokratów zbrodni”.

Uwagi o niepewności: dane biograficzne w tym profilu opierają się na konsensusie źródeł historycznych i zostały uzupełnione w toku dodatkowego researchu (data i miejsce urodzenia, data i miejsce śmierci, lata w NSDAP/SS, przebieg procesu). Skala ofiar Generalplan Ost to szacunek planistyczny (liczba ludzi objętych zamierzeniami planu), a nie liczba osób bezpośrednio zabitych na rozkaz Meyera — stąd rozbieżność między kategorią skali (100–500 tys.) a milionami ludzi ujętych w samym dokumencie. Przynależność do Kręgu IV (Panowie prowincji) nie budziła wątpliwości między źródłami.

Źródła