Waldemar Macholl
komisarz policji granicznej w Suwałkach, następnie kierownik referatu IV A-3 Gestapo w Białymstoku do zwalczania ruchu oporu. Obszar działania: Suwałki · Białystok · Augustów · Grodno. Profil opisuje funkcję i sprawczość bez rankingu liczby ofiar.
Ustalenia potwierdzone
- Akta Sądu Okręgowego w Białymstoku identyfikują Waldemara Arthura Augusta Macholla vel Macpolowskiego, urodzonego 14 sierpnia 1900 roku, jako komisarza policji granicznej w Suwałkach do sierpnia 1941 roku, a następnie kierownika referatu IV A-3 Gestapo w Białymstoku.
- W zakończonym śledztwie Oddziałowej Komisji IPN w Białymstoku ustalono, że Macholl, Hans-Joachim Böhme i Wolfgang Ilges wydawali rozkazy zabójstw dokonanych od lipca do sierpnia 1941 roku w pobliżu Szczebry; postępowanie wobec Macholla umorzono z powodu jego śmierci po wcześniejszym osądzeniu w Polsce.
- Badanie IPN dotyczące Grabówki dokumentuje jego rolę nadzorczą przy operacji wydobywania i palenia zwłok ofiar masowych egzekucji. Zachowane zeznania różnią się co do przebiegu i liczby ofiar końcowej egzekucji więźniów Sonderkommando 1005.
- Proces przed Sądem Okręgowym w Białymstoku trwał od 8 do 25 marca 1949 roku; Macholl został skazany na karę śmierci, nie uzyskał prawa łaski, a wyrok wykonano 15 lipca 1949 roku.
Znaczenie w łańcuchu odpowiedzialności
Profil pokazuje przejście od przygranicznej placówki policyjnej do referatu białostockiego Gestapo oraz końcowy etap aparatu zbrodni: zacieranie śladów masowych egzekucji. Odpowiedzialność jest oparta na funkcji, konkretnym ustaleniu śledztwa w sprawie Szczebry i materiale procesowym, a nie na zbiorczym przypisaniu mu wszystkich działań Gestapo w Bezirk Białystok.
Typ odpowiedzialności: referatowa · policyjna · operacyjna. Mechanizmy: terror Gestapo, zwalczanie ruchu oporu, Aktion 1005 i zacieranie śladów.
Najważniejsze zdarzenia
- kierowanie placówką policji granicznej w Suwałkach od grudnia 1939 do sierpnia 1941 roku
- przeniesienie do Białegostoku i objęcie referatu IV A-3 Gestapo w sierpniu 1941 roku
- nadzorowanie działań związanych z Aktion 1005 i paleniem zwłok w rejonie Białegostoku, Augustowa i Grodna w latach 1943–1944
- proces przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w marcu 1949 roku
- wykonanie kary śmierci 15 lipca 1949 roku
Krąg opisuje poziom władzy, funkcję i sprawczość. Odpowiedzialność wielu osób może dotyczyć tego samego łańcucha zbrodni, dlatego danych o ofiarach nie sumuje się między profilami.
Powojenne rozliczenie
Został osądzony przez Sąd Okręgowy w Białymstoku w marcu 1949 roku, skazany na karę śmierci i stracony 15 lipca 1949 roku po odmowie ułaskawienia.
Granice ustaleń
Opis inwentarzowy IPN streszcza zarzuty aktu oskarżenia, nie wszystkie prawomocne ustalenia sądu. Zwłaszcza zarzut osobistego zabicia 31 więźniów nie jest tu przedstawiany jako samodzielnie potwierdzony fakt; opracowanie o Grabówce pokazuje rozbieżne relacje o liczbie zabitych i ocalałych. Nową podstawą względem odłożenia w fali 5 są zestawione ze sobą: akta sądowe IPN, późniejsze ustalenie śledztwa w sprawie Szczebry, krytyczne studium Grabówki i niezależna dokumentacja przebiegu procesu.
Źródła
Źródła dobrano tak, aby łączyć dokumentację instytucjonalną lub procesową z niezależnym opracowaniem.