V Krąg V z VII

Dowódcy operacyjni

Komendanci obozów, dowódcy Einsatzgruppen i jednostek karnych, lekarze-eksperymentatorzy.

Krąg V obejmuje sprawców, którzy bezpośrednio kierowali wykonywaniem zbrodni w terenie. Nie oni wytyczali politykę zagłady, lecz to ich rozkazy i osobisty nadzór zamieniały decyzje reżimu w masową śmierć konkretnych ludzi. Wspólnym mianownikiem tego kręgu jest odpowiedzialność dowódcza i wykonawcza na poziomie operacyjnym: komendanci obozów zagłady i koncentracyjnych (Treblinka, Sobibór, Płaszów, Mauthausen), dowódcy Einsatzgruppen i Sonderkommand prowadzących masowe rozstrzeliwania, dowódcy jednostek karnych pacyfikujących wsie i tłumiących powstania, zarządcy gett oraz lekarze SS przeprowadzający selekcje i zbrodnicze eksperymenty pseudomedyczne. Popełnili zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i uczestniczyli w ludobójstwie. Powojenne rozliczenia były skrajnie nierówne: część skazano na śmierć i stracono (Norymberga, trybunały polskie i alianckie), niektórzy zmarli w więzieniu, inni zaś zginęli w 1945 roku lub całkowicie uniknęli odpowiedzialności, ukrywając się przez dziesięciolecia.

Franz Stangl

Komendant obozów zagłady w Sobiborze i Treblince; odpowiedzialny za ludobójstwo

zmarł w więzieniu (1971)

Amon Göth

Komendant obozu Kraków-Płaszów; likwidacja gett i mordowanie więźniów.

stracony w 1946 r.

Josef Mengele

Lekarz SS w Auschwitz-Birkenau; selekcje i zbrodnicze eksperymenty pseudomedyczne

uniknął odpowiedzialności; zmarł w 1979 r.

Otto Ohlendorf

Dowódca Einsatzgruppe D, odpowiedzialny za mord ok. 90 tys. ludzi; stracony 1951.

stracony w 1951 r.

Paul Blobel

Dowódca Sonderkommanda 4a Einsatzgruppe C; sprawca masakry w Babim Jarze i Aktion 1005

stracony w 1951 r.

Oskar Dirlewanger

Dowódca karnej jednostki SS (brygady Dirlewangera); zbrodnie na Białorusi i w Warszawie

uniknął odpowiedzialności; zmarł w 1945 r.

Hans Biebow

Niemiecki szef Zarządu Getta (Gettoverwaltung) w Łodzi (Litzmannstadt)

stracony w 1947 r.

Karl Gebhardt

Naczelny chirurg SS, koordynator zbrodniczych eksperymentów w KL Ravensbrück

stracony w 1948 r.

Carl Clauberg

Lekarz SS; zbrodnicze eksperymenty sterylizacyjne w Auschwitz i Ravensbrück

zmarł w więzieniu (1957)

Franz Ziereis

Komendant obozu koncentracyjnego Mauthausen (1939–1945)

zginął w 1945 r.

Josef Kramer

Komendant SS obozów Natzweiler, Birkenau i Bergen-Belsen; „bestia z Belsen"

stracony (1945)

Karl Jäger

Dowódca Einsatzkommando 3, autor Raportu Jägera dokumentującego Zagładę na Litwie

samobójstwo (1959)

Maria Mandl

Nadzorczyni SS, kierowniczka kobiecego obozu Auschwitz-Birkenau; „Bestia" z Birkenau

stracony (1948)

Martin Sandberger

Dowódca Sonderkommando 1a i szef policji bezpieczeństwa (KdS) w okupowanej Estonii

skazany / więzienie (2010)

Arthur Nebe

Szef Kripo i dowódca Einsatzgruppe B; masowe mordy na Białorusi w 1941

stracony (1945)

Erich Naumann

Dowódca Einsatzgruppe B na zapleczu Grupy Armii „Środek"; stracony w 1951 r.

stracony (1951)

Franz Reichleitner

Drugi i ostatni komendant obozu zagłady w Sobiborze

zginął w czasie wojny (1944)

Gustav Wagner

Zastępca komendanta obozu zagłady w Sobiborze, „Bestia z Sobiboru”

samobójstwo (1980)

Irmfried Eberl

Lekarz Akcji T4 i pierwszy komendant obozu zagłady Treblinka II

samobójstwo (1948)

Jürgen Stroop

Dowódca SS i Policji, kat getta warszawskiego; autor Raportu Stroopa.

stracony (1952)

Rudolf Lange

Dowódca Einsatzkommanda 2 i KdS na Łotwie; uczestnik konferencji w Wannsee

samobójstwo (1945)

Werner Heyde

Kierownik medyczny i pierwszy Obergutachter Akcji „T4”, współorganizator mordów „eutanazyjnych”

samobójstwo (1964)

Eduard Strauch

Dowódca Einsatzkommando 2 i komendant policji bezpieczeństwa na Białorusi

skazany / więzienie (1955)

Ernst Biberstein

Pastor protestancki, który został dowódcą Einsatzkommando 6 grupy operacyjnej C

skazany / więzienie (1986)

Eugen Steimle

Dowódca Sonderkommando 7a i 4a Einsatzgruppen; masowe mordy na Wschodzie

skazany / więzienie (1987)

Franz Kutschera

Dowódca SS i policji w Warszawie (1943–1944), organizator ulicznego terroru — „kat Warszawy”.

zginął w czasie wojny (1944)

Franz Walter Stahlecker

Dowódca Einsatzgruppe A i BdS w Ostlandzie; ludobójstwo w krajach bałtyckich

zginął w czasie wojny (1942)

Heinz Jost

Szef wywiadu zagranicznego SD (Amt VI), od 1942 dowódca Einsatzgruppe A

skazany / więzienie (1964)

Karl-Otto Koch

Pierwszy komendant obozów Buchenwald i Majdanek; rozstrzelany wyrokiem sądu SS.

stracony (1945)

Kurt Franz

Ostatni komendant obozu zagłady Treblinka II; oprawca „akcji Reinhardt”.

skazany / więzienie (1998)

Otto Rasch

Dowódca Einsatzgruppe C na Ukrainie; współorganizator masakry w Babim Jarze

los powojenny (1948)

Walter Blume

Dowódca Sonderkommando 7a (EG B); nadzorca deportacji Żydów greckich do Auschwitz

skazany / więzienie (1974)

Werner Braune

Dowódca Sonderkommando 11b (Einsatzgruppe D); masowe mordy Żydów na Krymie

stracony (1951)

Lothar Beutel

dowódca Einsatzgruppe IV podczas napaści na Polskę

uniknął pełnego rozliczenia

Ernst Damzog

dowódca Einsatzgruppe V i późniejszy inspektor Sipo/SD w Poznaniu

uniknął pełnego rozliczenia

Rudolf Tröger

dowódca Einsatzkommando 16 i szef gdańskiego Gestapo

zginął (1940)

Josef Meisinger

komendant Sipo i SD w dystrykcie warszawskim

stracony (1947)

Ludwig Hahn

komendant Sipo i SD w dystrykcie krakowskim, a następnie warszawskim

uniknął pełnego rozliczenia

Emanuel Schäfer

dowódca Einsatzgruppe II podczas napaści na Polskę

uniknął pełnego rozliczenia

Herbert Böttcher

dowódca SS i policji w dystrykcie radomskim

stracony (1950)

Hermann Krumey

kierownik placówki Centrali Przesiedleńczej w Łodzi odpowiedzialny za operacyjną stronę wysiedleń Zamojszczyzny

skazany / więzienie

Julian Scherner

dowódca SS i policji w dystrykcie krakowskim

zginął (1945)

Heinz Reinefarth

dowódca grupy bojowej podczas tłumienia Powstania Warszawskiego

uniknął pełnego rozliczenia

Paul Otto Geibel

dowódca SS i policji w dystrykcie warszawskim

skazany / więzienie

Bronislav Kaminski

dowódca brygady RONA użytej do tłumienia Powstania Warszawskiego

zginął (1944)

Walter Stamm

inspektor Sipo i SD w Warszawie oraz zwierzchnik aparatu więzień i egzekucji

uniknął pełnego rozliczenia

Max Frauendorfer

kierownik Głównego Wydziału Pracy w rządzie Generalnego Gubernatorstwa

uniknął pełnego rozliczenia

Kajetan Mühlmann

specjalny pełnomocnik do zabezpieczania dzieł sztuki w Generalnym Gubernatorstwie

uniknął pełnego rozliczenia

Otto Bradfisch

szef placówki Gestapo w Łodzi i były dowódca Einsatzkommando 8

skazany; zwolniony w 1969 r.

Helmut Bischoff

dowódca Einsatzkommando 1/IV i szef Gestapo w Poznaniu

bez prawomocnego skazania

Herbert Lange

dowódca Sonderkommando Lange i pierwszy komendant Kulmhof

zginął w 1945 r.; niesądzony

Max Grosskopf

komendant Sipo i SD w dystrykcie krakowskim

samobójstwo w 1945 r.; niesądzony

Rudolf Mildner

szef Gestapo w Katowicach i przewodniczący policyjnego sądu doraźnego w Auschwitz

bez procesu; dalszy los nieustalony

Maximilian Grabner

szef Wydziału Politycznego Gestapo w KL Auschwitz

stracony w 1948 r.

Hans Krüger

szef placówki Sipo w Stanisławowie

dożywocie; zwolniony w 1986 r.

Hans Bothmann

drugi komendant ośrodka zagłady Kulmhof

samobójstwo w niewoli w 1946 r.

Georg Michalsen

funkcjonariusz sztabu akcji „Reinhardt” uczestniczący w deportacjach z Warszawy i Białegostoku

12 lat więzienia; zwolniony w 1979 r.