VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Erich Naumann

stracony w 1951 r. 1905–1951

Erich Naumann był funkcjonariuszem SS i SD, który od listopada 1941 do 1943 roku dowodził Einsatzgruppe B — zmotoryzowaną grupą operacyjną policji bezpieczeństwa i SD działającą na Białorusi i zapleczu Grupy Armii „Środek”. Pod jego dowództwem grupa dokonała masowych mordów dziesiątek tysięcy ludzi, przede wszystkim Żydów. Za zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne został skazany na śmierć w norymberskim procesie Einsatzgruppen i stracony w 1951 roku.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Naumann pochodził z Meissen w Saksonii i był związany z ruchem nazistowskim od schyłku lat dwudziestych — do NSDAP wstąpił w listopadzie 1929 roku. W 1935 roku trafił do Służby Bezpieczeństwa (SD), aparatu wywiadu i inwigilacji podległego Reinhardowi Heydrichowi, a po utworzeniu Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) należał do jego kadry kierowniczej. Był typowym przedstawicielem urzędniczo-policyjnych elit aparatu terroru — ludzi, którzy masowe zbrodnie planowali, nadzorowali i rozliczali w meldunkach z pełną świadomością ich charakteru.

Już we wrześniu 1939 roku, podczas napaści na Polskę, Naumann dowodził Einsatzgruppe VI, działającą w regionie poznańskim za nacierającymi wojskami Wehrmachtu. W ramach akcji „Tannenberg” jednostka ta wymordowała ponad sześć tysięcy osób — polskich działaczy, inteligencję i osoby uznane za wrogów Rzeszy.

W listopadzie 1941 roku Naumann objął dowództwo Einsatzgruppe B — jednej z czterech grup operacyjnych rozmieszczonych na zapleczu frontu wschodniego po niemieckiej napaści na Związek Sowiecki. Jego grupa działała na Białorusi i w zachodniej Rosji, za Grupą Armii „Środek”, prowadząc systematyczną eksterminację ludności żydowskiej oraz osób uznanych za komunistów i partyzantów. Naumann nie był biernym wykonawcą — kierował akcją mordów, egzekwował rozkazy o rozstrzeliwaniu i raportował przełożonym liczby zamordowanych. Funkcję tę pełnił do początku 1943 roku.

Zbrodnie i ofiary

Einsatzgruppe B pod dowództwem Naumanna prowadziła „Zagładę od kul” — masowe rozstrzeliwania mężczyzn, kobiet i dzieci nad dołami śmierci oraz mordowanie w samochodach-komorach gazowych. Były to zbrodnie ludobójstwa dokonywane według planu i skrupulatnie dokumentowane w meldunkach do Berlina. W toku procesu Naumann przyznał się między innymi do odpowiedzialności za rozstrzelanie ponad siedemnastu tysięcy ludzi w rejonie Smoleńska; łączny bilans grupy w całym okresie jej działalności sięgnął ponad 130 tysięcy zamordowanych.

  • masowe egzekucje Żydów na Białorusi i w zachodniej Rosji (m.in. w rejonie Smoleńska, Mohylewa i Mińska) w latach 1941–1943;
  • mordowanie osób uznanych za komunistów, jeńców sowieckich, partyzantów i „element niepożądany”;
  • stosowanie samochodów-komór gazowych do zabijania kobiet i dzieci;
  • wcześniej — dowodzenie Einsatzgruppe VI w regionie poznańskim we wrześniu 1939 roku (akcja „Tannenberg”), gdzie wymordowano ponad 6 tysięcy osób.
ok. 90 tys. ofiar (przedział 10–100 tys.)

Szacunek odnosi się do zbrodni Einsatzgruppe B w okresie dowodzenia Naumanna; sama grupa w całym okresie działalności zamordowała ponad 130 tysięcy ludzi, a Naumann przyznał się m.in. do ponad 17 tysięcy ofiar w rejonie Smoleńska. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wojnie Naumann stanął przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze jako jeden z oskarżonych w procesie Einsatzgruppen (sprawa nr 9, wrzesień 1947 – kwiecień 1948) — pierwszym procesie w całości poświęconym sprawcom masowych rozstrzeliwań na Wschodzie. Oskarżono go o zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne oraz członkostwo w organizacjach uznanych za przestępcze (SS i SD).

Trybunał uznał Naumanna za winnego wszystkich zarzutów i w kwietniu 1948 roku skazał go na karę śmierci. Po oddaleniu próśb o ułaskawienie został powieszony 7 czerwca 1951 roku w więzieniu Landsberg am Lech — tej samej nocy stracono także trzech innych dowódców grup operacyjnych: Otto Ohlendorfa, Paula Blobla i Wernera Braunego. Była to ostatnia egzekucja wyroków norymberskich trybunałów.

Uwagi o niepewności: Dane rekordu pochodzą z konsensusu trzech niezależnych raportów badawczych i zostały zweryfikowane w źródłach instytucjonalnych. Data zakończenia dowodzenia Einsatzgruppe B bywa podawana jako luty lub marzec 1943 roku. Liczba ofiar przypisywanych okresowi dowodzenia Naumanna nie jest precyzyjnie rozgraniczona w literaturze — Einsatzgruppe B w całym okresie działalności zamordowała ponad 130 tysięcy ludzi, a sam Naumann przyznał się do ponad 17 tysięcy ofiar w rejonie Smoleńska; przyjęty tu przedział ma charakter rzędu wielkości. Przydział do Kręgu V (dowódcy operacyjni) był zgodny między źródłami.

Źródła