VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Otto Rasch

uniknął wyroku — zmarł w 1948 r. 1891–1948

Otto Rasch był oficerem SS i doktorem prawa oraz ekonomii, który od czerwca do października 1941 r. dowodził Einsatzgruppe C — jedną z grup operacyjnych mordujących ludność żydowską na okupowanej Ukrainie. Wraz z Paulem Blobelem i wojskowym komendantem Kijowa współorganizował masakrę w Babim Jarze, gdzie w ciągu dwóch dni rozstrzelano ponad 33 tys. Żydów. Odpowiada za zbrodnie przeciwko ludzkości i udział w ludobójstwie. Postawiony po wojnie przed amerykańskim trybunałem w procesie Einsatzgruppen, nigdy nie usłyszał wyroku — postępowanie wobec niego umorzono z powodu postępującej choroby, a on sam zmarł w 1948 r.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Rasch był prawnikiem z podwójnym doktoratem (prawa i ekonomii politycznej), przez co nazywano go „Dr Dr Rasch”. Do NSDAP wstąpił w 1931 r., a do SS w 1933 r. Zrobił karierę w aparacie bezpieczeństwa III Rzeszy: był burmistrzem Radebergu i nadburmistrzem Wittenbergi, a następnie kierował Policją Państwową we Frankfurcie nad Menem oraz służbami bezpieczeństwa w Górnej Austrii. Był typowym przedstawicielem warstwy wykształconych, ideologicznie zaangażowanych funkcjonariuszy, którzy z zimną biurokratyczną skrupulatnością wprowadzali w życie politykę masowego mordu.

Po napaści Niemiec na Związek Sowiecki w czerwcu 1941 r. Rasch objął dowództwo Einsatzgruppe C — jednej z czterech grup operacyjnych podległych Głównemu Urzędowi Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), postępujących za frontem wraz z Grupą Armii „Południe”. Zadaniem tych formacji było mordowanie Żydów, Romów, funkcjonariuszy partii komunistycznej i innych osób uznanych za „wrogów Rzeszy”. W praktyce była to machina ludobójstwa realizowanego przez masowe rozstrzeliwania cywilów — mężczyzn, kobiet i dzieci — na okupowanych ziemiach dzisiejszej Ukrainy.

Rasch nadzorował działania podległych mu Sonderkommand i Einsatzkommand w miastach takich jak Żytomierz, Berdyczów czy Kijów. Domagał się od podwładnych osobistego udziału w egzekucjach, aby rozłożyć poczucie winy na całą jednostkę i związać ludzi ze zbrodnią. Był autorem zachowanych meldunków dokumentujących liczby ofiar — cynicznych raportów księgujących masowy mord jak wynik administracyjnego zadania.

Zbrodnie i ofiary

Einsatzgruppe C pod dowództwem Rascha mordowała ludność żydowską oraz innych cywilów i jeńców na całej trasie swojego przemarszu przez Ukrainę. Meldunki samej grupy oraz podległych jej oddziałów raportowały do jesieni 1941 r. dziesiątki, a w skali całej działalności formacji — setki tysięcy zamordowanych. Najgłośniejszą pojedynczą zbrodnią popełnioną w okresie jego dowództwa była masakra w Babim Jarze.

  • Babi Jar (Kijów), 29–30 września 1941 r. — współorganizacja i przeprowadzenie rozstrzelania 33 771 Żydów w ciągu dwóch dni; egzekucji dokonało Sonderkommando 4a Einsatzgruppe C wraz z policją i formacjami pomocniczymi. To jedna z największych pojedynczych masakr Holokaustu.
  • Masowe egzekucje na Ukrainie (lato–jesień 1941 r.) — m.in. w Żytomierzu i Berdyczowie; ofiarami byli przede wszystkim Żydzi, a także Romowie, jeńcy sowieccy i osoby uznane za komunistów.
  • System zbiorowej odpowiedzialności — wymuszanie osobistego udziału podwładnych w rozstrzeliwaniach oraz prowadzenie skrupulatnej sprawozdawczości liczbowej z mordu.
ponad 100 tys. ofiar (kat. 100–500 tys.)

Szacunek odzwierciedla odpowiedzialność dowódczą Rascha za zbrodnie Einsatzgruppe C w okresie jego dowództwa, z masakrą w Babim Jarze (co najmniej 33 771 ofiar) jako najlepiej udokumentowanym elementem. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wojnie Rasch został aresztowany przez aliantów i we wrześniu 1947 r. postawiony w stan oskarżenia przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze w tzw. procesie Einsatzgruppen (sprawa nr 9 przed Trybunałami Wojskowymi w Norymberdze, NMT) — obok innych dowódców grup operacyjnych, w tym Ottona Ohlendorfa i Paula Blobela. Zarzucano mu zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i przynależność do organizacji uznanych za przestępcze.

Postępowanie wobec Rascha nie zakończyło się jednak wyrokiem. 5 lutego 1948 r. sąd umorzył sprawę przeciwko niemu ze względu na szybko postępującą chorobę Parkinsona i towarzyszące jej otępienie, które — w ocenie trybunału — uniemożliwiały mu udział w procesie. Rasch został przekazany do obozu internowania, a następnie zwolniony; zmarł 1 listopada 1948 r. w swoim domu w Wehrstedt w Dolnej Saksonii, nie usłyszawszy wyroku i nie ponosząc formalnej kary za popełnione zbrodnie.

Uwagi o niepewności: dane w tej kartotece pochodzą z konsensusu trzech niezależnych opracowań (deep research) i zostały zweryfikowane w źródłach zewnętrznych. Przynależność do kręgu V nie była przedmiotem sporu między źródłami. Łączna liczba ofiar Einsatzgruppe C w okresie dowództwa Rascha ma charakter szacunkowy (rząd wielkości): najlepiej udokumentowana jest masakra w Babim Jarze — 33 771 ofiar według meldunku samej Einsatzgruppe C — natomiast pełna skala zbrodni tej formacji sięga setek tysięcy zamordowanych, których odpowiedzialność rozkłada się na wielu sprawców. Rasch, jako oskarżony w procesie Einsatzgruppen, nie usłyszał wyroku — postępowanie umorzono z powodu choroby, dlatego jego los klasyfikujemy jako uniknięcie kary, a nie skazanie.

Źródła