VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Werner Braune

stracony (1951) 1909–1951

Werner Braune był oficerem SS i prawnikiem, który jako dowódca Sonderkommando 11b w składzie Einsatzgruppe D kierował masowymi mordami Żydów na południu Ukrainy i na Krymie w latach 1941–1942. Ponosi bezpośrednią odpowiedzialność m.in. za wymordowanie około 14 300 Żydów w Symferopolu w grudniu 1941 roku. Po wojnie został osądzony w norymberskim procesie Einsatzgruppen, skazany na śmierć i stracony przez powieszenie w 1951 roku.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Karl Rudolf Werner Braune ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie w Jenie i w 1933 roku uzyskał stopień doktora prawa. Jeszcze przed dojściem nazistów do władzy związał się z ruchem: do NSDAP wstąpił 1 lipca 1931 roku, następnie do SA, a od listopada 1934 roku należał do SS. Od 1934 roku działał w Służbie Bezpieczeństwa (SD), a od 1936 roku w tajnej policji państwowej (Gestapo), robiąc karierę w aparacie policyjno-bezpieczeństwa III Rzeszy.

Był typem wykształconego, „gabinetowego" funkcjonariusza, który swoją wiedzę prawniczą i sprawność organizacyjną oddał na usługi ludobójstwa. Od października 1941 roku do początku września 1942 roku dowodził Sonderkommando 11b — jednym z oddziałów specjalnych Einsatzgruppe D, podległej Otto Ohlendorfowi. Einsatzgruppen były ruchomymi grupami operacyjnymi SS i policji, których zadaniem było systematyczne wymordowanie Żydów, komunistów, Romów i innych osób uznanych przez nazistów za „wrogów" na okupowanych terenach Związku Radzieckiego.

Jako dowódca kommando Braune organizował i osobiście nadzorował rozstrzeliwania na tyłach Grupy Armii „Południe" oraz w Komisariacie Rzeszy Ukraina — na obszarze południowej Ukrainy i Krymu. Decyzje o tym, kogo, gdzie i kiedy zamordować, oraz koordynacja rozstrzeliwań należały do jego kompetencji dowódczych.

Zbrodnie i ofiary

Oddział pod dowództwem Braunego mordował ludność żydowską w ramach systematycznej akcji eksterminacyjnej Einsatzgruppe D. Ofiary — mężczyzn, kobiety i dzieci — spędzano poza miejscowości, zmuszano do wykopania dołów, a następnie rozstrzeliwano nad ich brzegiem. Były to zbrodnie przeciwko ludzkości o charakterze ludobójczym.

  • Symferopol (Krym), 11–13 grudnia 1941 — Sonderkommando 11b pod dowództwem Braunego w ciągu trzech dni wymordowało około 14 300 Żydów. Masakra została przyspieszona tak, by miasto było „wolne od Żydów" przed świętami Bożego Narodzenia.
  • Południowa Ukraina i Krym, 1941–1942 — kolejne rozstrzeliwania Żydów oraz osób uznanych przez okupanta za wrogów, prowadzone systematycznie na tyłach frontu.
ok. 724 tys. – 1 mln ofiar (całość Einsatzgruppen)

Akt oskarżenia w procesie Einsatzgruppen zarzucił oskarżonym wymordowanie od 723 661 do miliona osób; Braunemu jako dowódcy kommando przypisano bezpośrednio m.in. około 14 300 ofiar w samym Symferopolu. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Werner Braune został oskarżony w dziewiątym z norymberskich procesów następczych — procesie Einsatzgruppen (Case 9), toczącym się przed amerykańskim trybunałem wojskowym od września 1947 do kwietnia 1948 roku. Zarzucono mu zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i przynależność do organizacji uznanych za przestępcze. Jego linia obrony sprowadzała się do powoływania się na rozkazy przełożonych — argument odrzucony przez trybunał.

10 kwietnia 1948 roku Braune został skazany na karę śmierci. Po wyczerpaniu odwołań i próśb o ułaskawienie wyrok wykonano tuż po północy 7 czerwca 1951 roku przez powieszenie w więzieniu Landsberg am Lech. Tego samego dnia stracono także innych dowódców Einsatzgruppen, w tym Otto Ohlendorfa, Ericha Naumanna i Paula Blobla.

Źródła