VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Ernst Biberstein

skazany · zwolniony 1958 r. 1899–1986

Ernst Biberstein (właśc. Ernst Szymanowski) był protestanckim pastorem, który porzucił ambonę i został funkcjonariuszem SS oraz dowódcą Einsatzkommando 6 — oddziału grupy operacyjnej C mordującego ludność żydowską i cywilną na okupowanej Ukrainie. Osobiście nadzorował masowe rozstrzeliwania. Za zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne skazano go w norymberskim procesie Einsatzgruppen na karę śmierci, którą później złagodzono; z więzienia wyszedł w 1958 roku.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Droga Bibersteina do aparatu masowego mordu jest jednym z najbardziej wstrząsających przykładów moralnego upadku wykształconego człowieka. Wyświęcony w 1924 roku na pastora Kościoła ewangelickiego, przez kilkanaście lat pełnił posługę duszpasterską. Do NSDAP wstąpił już w 1926 roku, a jego zaangażowanie w ruch nazistowski rosło aż do porzucenia stanu duchownego. W 1935 roku przeszedł do administracji kościelnej III Rzeszy, a w 1936 roku wstąpił do SS i podjął pracę w Służbie Bezpieczeństwa (SD) oraz gestapo, m.in. jako kierownik placówki policji w Opolu.

W 1942 roku Biberstein został skierowany na okupowane tereny Związku Sowieckiego i objął dowództwo Einsatzkommando 6 — jednego z ruchomych oddziałów grupy operacyjnej C (Einsatzgruppe C), której zadaniem było mordowanie Żydów, Romów, jeńców sowieckich oraz osób uznanych za komunistów i przeciwników politycznych na zapleczu frontu wschodniego. Oddział działał na wschodniej Ukrainie i w rejonie Rostowa nad Donem.

Jako dowódca Biberstein nie był kimś, kto jedynie przekazywał rozkazy z bezpiecznej odległości. Kierował akcjami eksterminacyjnymi, dowodził ludźmi dokonującymi rozstrzeliwań i nadzorował użycie samochodów-komór gazowych. Sam przyznał w toku śledztwa i procesu, że osobiście był obecny przy egzekucjach — świadomy pastor stał się organizatorem ludobójstwa.

Zbrodnie i ofiary

Einsatzkommando 6 pod dowództwem Bibersteina prowadziło systematyczne mordy na ludności cywilnej okupowanej Ukrainy — masowe rozstrzeliwania mężczyzn, kobiet i dzieci oraz zabijanie w samochodach-komorach gazowych. Były to zbrodnie ludobójstwa, dokonywane według planu i raportowane przełożonym. Trybunał w Norymberdze ustalił, że Einsatzkommando 6 w okresie objętym aktem oskarżenia zamordowało co najmniej dwa do trzech tysięcy ludzi, a Biberstein osobiście nadzorował w Rostowie egzekucję kilkudziesięciu osób.

  • masowe egzekucje Żydów i ludności cywilnej na wschodniej Ukrainie oraz w rejonie Rostowa nad Donem w latach 1942–1943;
  • osobiste nadzorowanie przez Bibersteina rozstrzelania około 50–60 osób w Rostowie;
  • stosowanie samochodów-komór gazowych do zabijania ofiar, których Biberstein był bezpośrednim świadkiem;
  • udział w wydzielaniu z obozów jenieckich osób uznanych za komunistów i ich mordowaniu.
co najmniej 2–3 tys. ofiar bezpośrednio przypisanych

Liczba dotyczy zbrodni Einsatzkommando 6 udowodnionych Bibersteinowi w akcie oskarżenia; w całym okresie działania sam oddział zamordował ponad 5 tys. ludzi, a nadrzędna grupa operacyjna C — ponad 100 tys. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Biberstein zasiadł na ławie oskarżonych w procesie Einsatzgruppen (sprawa nr 9 przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze, wrzesień 1947 – kwiecień 1948) — postępowaniu, w którym wprost sądzono sprawców „Zagłady od kul”. Oskarżono go o zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i przynależność do organizacji uznanych za przestępcze. W kwietniu 1948 roku trybunał uznał go za winnego i skazał na karę śmierci przez powieszenie.

Wyroku nie wykonano. W atmosferze rewizji kar orzeczonych wobec zbrodniarzy nazistowskich na progu zimnej wojny karę Bibersteina złagodzono w 1951 roku do dożywotniego więzienia, a następnie skrócono do odbytej kary. Biberstein wyszedł z więzienia w Landsberg w 1958 roku i — mimo swojej przeszłości — próbował jeszcze wrócić do posługi duchownej. Zmarł w 1986 roku w Neumünster, nie ponosząc pełnej odpowiedzialności za popełnione zbrodnie.

Uwagi o niepewności: Dane w tym profilu opierają się na konsensusie trzech niezależnych opracowań źródłowych, uzupełnionym o kwerendę w materiałach USHMM, Nuremberg Trials Project (Harvard) i Wikimedia. Kartotekowa kategoria skali „100–500 tys.” odnosi się do rzędu wielkości całej grupy operacyjnej C (ponad 118 tys. ofiar) i jest znacznie wyższa niż liczba zbrodni bezpośrednio udowodnionych Bibersteinowi: akt oskarżenia przypisał Einsatzkommando 6 od 2 do 3 tys. ofiar, a łączny bilans tego oddziału w całym okresie działania oszacowano na ok. 5,6 tys. zamordowanych — indywidualną odpowiedzialność Bibersteina należy odczytywać w tej skali. Data objęcia dowództwa Einsatzkommando 6 podawana jest w źródłach jako czerwiec lub wrzesień 1942 roku; koniec dowodzenia to rok 1943. Przynależność kręgu (Krąg V — Dowódcy operacyjni) nie była sporna między źródłami.

Źródła