VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Eugen Steimle

skazany / więzienie (zwolniony 1954) 1909–1987

Eugen Steimle był oficerem SS i SD, który w latach 1941–1943 dowodził dwoma kommandami śmierci — Sonderkommando 7a oraz Sonderkommando 4a — wchodzącymi w skład Einsatzgruppen, ruchomych grup operacyjnych mordujących ludność cywilną na okupowanych ziemiach Związku Radzieckiego. Jego jednostki uczestniczyły w masowych rozstrzeliwaniach Żydów, sowieckich jeńców, komunistów i osób uznanych za wrogów. W procesie Einsatzgruppen w Norymberdze został skazany na śmierć za zbrodnie przeciwko ludzkości; wyroku nie wykonano — po złagodzeniu kary opuścił więzienie w 1954 roku i przez dziesięciolecia uczył w szkole jako nauczyciel.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Steimle wstąpił do NSDAP i SS już w 1932 roku, a od 1935 działał w Sicherheitsdienst (SD) — służbie bezpieczeństwa i wywiadu SS. Był typem funkcjonariusza z wykształceniem akademickim (studiował germanistykę i historię), reprezentującym warstwę inteligencji, która nadała ludobójstwu na Wschodzie charakter zorganizowanego, biurokratycznego przedsięwzięcia. Awansował kolejno do stopni SS-Sturmbannführera (1938), SS-Obersturmbannführera (1941) i SS-Standartenführera (1944).

Od 7 września do 10 grudnia 1941 roku dowodził Sonderkommando 7a w ramach Einsatzgruppe B, operującej na kierunku moskiewskim. Od sierpnia 1942 do stycznia 1943 roku stał na czele Sonderkommando 4a w składzie Einsatzgruppe C, działającej na Ukrainie — tego samego pododdziału, który wcześniej, pod dowództwem Paula Blobla, dokonał masakry w Babim Jarze. Kommanda te były narzędziami systematycznej eksterminacji: ich zadaniem było fizyczne wymordowanie ludności żydowskiej, komisarzy politycznych i innych grup wyznaczonych do zagłady.

Poza służbą frontową Steimle pełnił funkcję kierowniczą w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), gdzie kierował referatem Amtu VI (wywiad zagraniczny SD) odpowiedzialnym za Europę Zachodnią, a następnie za obszar wpływów niemiecko-włoskich. Łączył zatem bezpośrednie dowodzenie mordami z pracą w centrali aparatu terroru.

Zbrodnie i ofiary

Einsatzgruppen zamordowały na okupowanych terenach ZSRR co najmniej setki tysięcy ludzi — akt oskarżenia w procesie norymberskim mówił o liczbie od ponad 723 tysięcy do ponad miliona ofiar systematycznego ludobójstwa. Steimle, jako dowódca dwóch kommand, ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za rozstrzeliwania prowadzone przez podległe mu jednostki oraz współodpowiedzialność w ramach całego mechanizmu zbrodni.

  • Sonderkommando 7a pod jego dowództwem (jesień 1941) wymordowało w ciągu dwóch miesięcy około 500 osób, głównie Żydów, w rejonie działań Einsatzgruppe B na kierunku moskiewskim.
  • Sonderkommando 4a, którym dowodził w latach 1942–1943, było w całym okresie swojego istnienia sprawcą mordów na dziesiątkach tysięcy Żydów i innych cywilów na Ukrainie (m.in. wcześniejsza masakra w Babim Jarze, dokonana przed objęciem dowództwa przez Steimle).
  • Ofiarami byli mordowani metodą masowych rozstrzeliwań: Żydzi — mężczyźni, kobiety i dzieci, sowieccy jeńcy wojenni, komuniści oraz osoby uznane arbitralnie za „element wrogi".
100–500 tys. ofiar

Skala odnosi się do zbrodni całego aparatu Einsatzgruppen, w którym Steimle był dowódcą operacyjnym; jego osobiście udokumentowane dowodzenie dotyczy m.in. ok. 500 ofiar SK 7a, lecz podległe mu SK 4a mordowało w dziesiątkach tysięcy. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Eugen Steimle był jednym z 22 oskarżonych w procesie Einsatzgruppen (Sprawa nr 9) przed Amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, toczącym się od 29 września 1947 do 12 lutego 1948 roku. 8 kwietnia 1948 roku został uznany za winnego zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych i przynależności do organizacji przestępczej, i skazany na karę śmierci przez powieszenie.

Wyroku nie wykonano. W ramach powojennego łagodzenia kar (m.in. działania tzw. komisji Pecka) karę śmierci zamieniono 31 stycznia 1951 roku na 20 lat pozbawienia wolności. Steimle został zwolniony z więzienia w Landsbergu 28 czerwca 1954 roku. Po odzyskaniu wolności podjął pracę nauczyciela języka niemieckiego i historii w ewangelickiej szkole w Wilhelmsdorf w Badenii-Wirtembergii, którą wykonywał do lat 70. XX wieku. Zmarł 6 października 1987 roku w Ravensburgu, nie ponosząc już żadnej dalszej odpowiedzialności karnej — co pozostaje jednym z licznych przykładów niepełnego rozliczenia zbrodni Einsatzgruppen w powojennych Niemczech.

Uwagi o niepewności: część danych rekordu pochodzi z konsensusu trzech niezależnych opracowań badawczych i została zweryfikowana w źródłach zewnętrznych. Data i miejsce śmierci (6.10.1987, Ravensburg) potwierdzone w niemieckiej Wikipedii — jedno z opracowań lokalnych błędnie podawało rok 1997 i Wilhelmsdorf. Kwalifikacja stopnia (SS-Standartenführer od 1944) jest ustalona; rekord seed podawał wcześniejszy stopień SS-Obersturmbannführer. Skala ofiar w kategorii „100–500 tys." odzwierciedla odpowiedzialność w ramach całego aparatu Einsatzgruppen, a nie tylko osobiście udokumentowaną liczbę ofiar podległych mu kommand — te dwie miary należy odróżniać. Przydział do Kręgu V (Dowódcy operacyjni) nie budził rozbieżności między źródłami.

Źródła