VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Irma Grese

stracony (1945) 1923–1945

Irma Grese była nadzorczynią SS (Aufseherin) w niemieckich obozach koncentracyjnych Ravensbrück, Auschwitz-Birkenau i Bergen-Belsen. W Birkenau awansowała na starszą nadzorczynię i brała udział w selekcjach więźniarek kierowanych do komór gazowych. Za udział w zbrodniach została skazana na śmierć w procesie w Belsen i stracona w wieku 22 lat.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Irma Grese wstąpiła do personelu obozowego SS w lipcu 1942 roku, w wieku osiemnastu lat, i przeszła szkolenie na nadzorczynię (Aufseherin) w obozie koncentracyjnym Ravensbrück — głównym ośrodku szkolenia niemieckich strażniczek obozowych. Jako członkini SS-Gefolge (żeńskiej służby pomocniczej SS) nie posiadała stopnia wojskowego SS, lecz sprawowała pełnię władzy nad życiem i śmiercią więźniarek.

Od marca 1943 roku pełniła służbę w Auschwitz II-Birkenau, gdzie szybko awansowała do funkcji starszej nadzorczyni (Oberaufseherin), a następnie raportowej (Rapportführerin) w obozie kobiecym. Nadzorowała bloki więźniarek, apele i komanda robocze, a jako jedna z nielicznych kobiet uczestniczyła w selekcjach — decydowaniu, które więźniarki, zbyt słabe do pracy, mają zostać zamordowane w komorach gazowych. Na przełomie 1944 i 1945 roku, po ewakuacji Auschwitz, została przeniesiona do Bergen-Belsen, gdzie pełniła funkcje kierownicze w służbie pracy do wyzwolenia obozu przez wojska brytyjskie w kwietniu 1945 roku.

W hierarchii sprawców Grese należała do najniższego, wykonawczego szczebla aparatu terroru — lokalnej funkcjonariuszki, która osobiście, na miejscu, egzekwowała ludobójczą politykę państwa. To właśnie z tego poziomu, a nie z gabinetów decydentów, ofiary doświadczały codziennej przemocy. Jej przypadek pokazuje, że sadystyczny udział w zbrodniach i w selekcjach nie był wyłączną domeną mężczyzn.

Zbrodnie i ofiary

Podczas procesu w Belsen dziesiątki ocalałych świadczyły o okrucieństwie Irmy Grese. Zeznania opisywały bicie więźniarek plecionym batem i pejczem jeździeckim, szczucie psem, kopanie podkutymi butami oraz udział w selekcjach do komór gazowych w Auschwitz-Birkenau, gdzie wskazywała osoby zbyt wyczerpane do pracy. Świadkowie zeznawali także o strzelaniu do więźniarek. Choć liczby ofiar bezpośrednio przypisanych jednej strażniczce nie da się precyzyjnie ustalić, jej udział w selekcjach czynił ją współsprawczynią masowego mordu.

  • Miejsca: Ravensbrück, Auschwitz II-Birkenau, Bergen-Belsen (Niemcy i okupowana Polska).
  • Grupy ofiar: więźniarki obozów — przede wszystkim Żydówki, a także Polki, Romki i więźniarki innych narodowości.
  • Rodzaj zbrodni: udział w selekcjach do komór gazowych, znęcanie się, pobicia, szczucie psami, zabójstwa.
10–100 tys. ofiar (kategoria skali)

Grese działała w ośrodkach zagłady, w których zamordowano dziesiątki tysięcy ludzi; jako uczestniczka selekcji współodpowiadała za śmierć w komorach gazowych, choć indywidualnego bilansu nie da się dokładnie policzyć. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wyzwoleniu Bergen-Belsen w kwietniu 1945 roku Irma Grese została zatrzymana przez wojska brytyjskie i osądzona w procesie w Belsen — postępowaniu przed brytyjskim trybunałem wojskowym w Lüneburgu (wrzesień–listopad 1945), w którym sądzono 45 członków załogi obozu, w tym komendanta Josefa Kramera. Grese, wówczas 22-letnia, była jedną z najmłodszych oskarżonych i jedną z najczęściej wskazywanych przez świadków sprawczyń.

Trybunał uznał ją za winną zbrodni wojennych i skazał na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano 13 grudnia 1945 roku w więzieniu w Hameln; egzekucję przeprowadził brytyjski kat Albert Pierrepoint. Irma Grese była najmłodszą kobietą straconą na mocy brytyjskiego prawa w XX wieku.

Uwagi o niepewności: Kwalifikacja postaci do kręgu VII (podżegacze i lokalni tyrani) była sporna między źródłami — dwa niezależne raporty wskazywały krąg VII, jeden proponował krąg V; przyjęto krąg VII jako odpowiadający wykonawczej, lokalnej roli sprawczyni. Podstawowe dane biograficzne pochodzą z konsensusu trzech niezależnych kwerend. Liczby ofiar bezpośrednio przypisanych pojedynczej strażniczce pozostają z natury niemożliwe do dokładnego ustalenia; podana skala odnosi się do ośrodków, w których działała, i do jej udziału w selekcjach.

Źródła