VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Rolf Günther

samobójstwo (1945) 1913–1945

Rolf Günther był oficerem SS i stałym zastępcą Adolfa Eichmanna w referacie IV B4 Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) — komórce, która koordynowała „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej" w całej okupowanej Europie. Nie był postacią widowiskową; jego znaczenie polegało na tym, że stale tkwił w obiegu decyzji, podpisów i zatwierdzeń, dzięki którym ludobójcza polityka zamieniała się w konkretne transporty ofiar. Był jednym z „inżynierów piekła" — biurokratów Zagłady, którzy z berlińskich biurek administrowali masowym mordem.

Zbrodnie przeciw ludzkościZagłada Żydów

Rola w aparacie zbrodni

Günther wcześnie związał się z ruchem nazistowskim: do SA wstąpił w 1929 roku, do NSDAP 1 stycznia 1931 roku, a po 1937 roku przeszedł do SS. Od lipca 1938 roku pracował — obok swojego brata Hansa Günthera — jako referent w nowo utworzonej Centrali do spraw Żydowskiego Wychodźstwa (Zentralstelle für jüdische Auswanderung) w Wiedniu, gdzie kształtował się model przymusowego „wysiedlania" i grabieży ludności żydowskiej, później przeniesiony na całą Europę.

Od 1941 roku, w stopniu SS-Sturmbannführera, był stałym zastępcą Adolfa Eichmanna w referacie IV B4 RSHA i według opracowań kierował poddziałem odpowiedzialnym za „ewakuacje", czyli deportacje. W praktyce oznaczało to, że zastępował Eichmanna w bieżącym zarządzaniu machiną wywózek, prowadził korespondencję z placówkami w okupowanych krajach, uzgadniał harmonogramy transportów oraz podpisywał i zatwierdzał polecenia deportacyjne dotyczące całych społeczności. Wraz z Eichmannem współodpowiadał za utworzenie i funkcjonowanie getta i obozu przejściowego w Theresienstadt (Terezín).

Günther nie ograniczał się do biurka. W sierpniu 1942 roku wraz z Kurtem Gersteinem i higienistą prof. Wilhelmem Pfannenstielem wizytował obóz zagłady w Bełżcu, gdzie obserwował masowe zabijanie Żydów w komorach gazowych — jego zadaniem było ocenić „wydajność" mordu. Bezpośrednio uczestniczył także w organizacji deportacji, m.in. w 1943 roku kierując — przy pomocy Aloisa Brunnera — wywózką Żydów z Salonik do Auschwitz.

Zbrodnie i ofiary

Odpowiedzialność Günthera wynika z jego miejsca w centrali IV B4: był jednym z nielicznych ludzi, przez których biurka przechodziły decyzje deportacyjne obejmujące setki tysięcy ofiar z całej okupowanej Europy. Ta odpowiedzialność ma charakter systemowy — dotyczy całego łańcucha wywózek koordynowanych przez referat Eichmanna — a jednocześnie potwierdzają ją konkretne, udokumentowane działania, w których uczestniczył osobiście.

  • Theresienstadt (Terezín) — współudział (wraz z Eichmannem) w utworzeniu getta i obozu przejściowego, przez który przeszło ponad 88 tys. osób deportowanych następnie do obozów zagłady; na miejscu wskutek głodu i chorób zmarło ok. 33 tys. ludzi.
  • Saloniki / Grecja (1943) — udział w organizacji deportacji ponad 45 tys. Żydów z Salonik do Auschwitz, prowadzącej do niemal całkowitej zagłady jednej z najstarszych społeczności żydowskich Europy.
  • Bełżec (sierpień 1942) — wizytacja obozu zagłady i obserwacja masowego mordu w komorach gazowych w celu oceny „skuteczności" uśmiercania.
  • Centrala deportacji IV B4 — bieżące zarządzanie, uzgadnianie i zatwierdzanie transportów Żydów z okupowanych krajów do obozów zagłady, jako stały zastępca Eichmanna.
ok. 550 tys. ofiar (przedział 0,5–1 mln)

Skala odzwierciedla współodpowiedzialność Günthera za deportacje koordynowane przez centralę IV B4, w której był stałym zastępcą Eichmanna; ogromna większość deportowanych została zamordowana w obozach zagłady. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Los powojenny

Rolf Günther nie stanął przed żadnym sądem. Po zakończeniu wojny został internowany przez Amerykanów i osadzony w obozie jenieckim w Ebensee w Austrii, gdzie w sierpniu 1945 roku popełnił samobójstwo, zażywając truciznę. Jego śmierć potwierdził pod przysięgą inny funkcjonariusz RSHA, Walter Huppenkothen, który oświadczył, że rozpoznał zwłoki jako ciało SS-Sturmbannführera Rolfa Günthera.

Mimo tego potwierdzenia jego los długo pozostawał przedmiotem spekulacji. Sam Adolf Eichmann był przekonany, że Günther przeżył wojnę i zbiegł za granicę; w latach 60. krążyły niepotwierdzone doniesienia o rzekomych spotkaniach z nim w Argentynie i Skandynawii pod przybranym nazwiskiem, a w 1973 roku wydano nawet list gończy. Wobec braku procesu Günther nigdy nie został formalnie osądzony ani skazany za swój udział w Zagładzie.

Uwagi o niepewności: Dane biograficzne pochodzą z konsensusu trzech niezależnych opracowań badawczych, uzupełnionego weryfikacją w źródłach instytucjonalnych. Przydział do Kręgu III (Inżynierowie piekła) nie był przedmiotem sporu wynikającego z rozbieżności między źródłami — profil oparto na materiale seed. Data urodzenia bywa podawana rozbieżnie: większość źródeł (w tym niemiecka Wikipedia) wskazuje 8 stycznia 1913 roku w Erfurcie, natomiast portal EHRI podaje 1 sierpnia 1913 roku. Okoliczności śmierci — samobójstwo w sierpniu 1945 roku w Ebensee — są w części opracowań kwestionowane; przez lata pojawiały się niepotwierdzone teorie o jego przetrwaniu i ucieczce. Skala ofiar (0,5–1 mln) odzwierciedla współodpowiedzialność za deportacje koordynowane centralnie przez IV B4 i ma charakter rzędu wielkości, a nie liczby przypisanej wyłącznie osobistym działaniom Günthera.

Źródła