35 studiów / 54 · Przedwojenne województwo lwowskie — okolice Drohobycza
Urycz: polscy jeńcy spaleni w stodole
22 września 1939 · Palenie ludzi żywcem i mordy podczas pacyfikacji
Polskich żołnierzy wziętych do niewoli umieszczono w stodole, która miała służyć jako nocleg. Budynek podpalono, a wydostających się z niego ludzi ostrzeliwano. Zbrodnia w Uryczu jest udokumentowana w badaniach i materiałach śledczych IPN. Liczba ofiar pozostaje określana jako co najmniej 73, przy wyższym szacunku dochodzącym do stu. [1] [2] [3]
Opracowanie redakcyjne na podstawie źródeł wskazanych poniżej. Weryfikacja źródeł: 5 września 2026 r.
- Ofiary i bilans
- Co najmniej 73 polskich jeńców; w literaturze także szacunek około 100.
- Sprawcy
- Niemieccy konwojenci z Wehrmachtu; dokładnej jednostki nie ustalono w przywołanej rekonstrukcji.
- Udokumentowane metody
- zamknięcie jeńców w stodole · podpalenie budynku z ludźmi · ostrzeliwanie uciekających
Postój, który stał się miejscem zbrodni
Dodatek historyczny IPN opisuje kolumnę jeńców z 4. Pułku Strzelców Podhalańskich, która 22 września 1939 r. dotarła do Urycza. Niemcy spalili pojmanych żołnierzy w stodole, a próbujących wydostać się z płonącego budynku ostrzeliwali z karabinów maszynowych. Ofiarami byli ludzie już znajdujący się w niewoli. [1]
Relacje ocalałych
Marek Kozubal, przedstawiając badania i planowane poszukiwania, przywołuje relacje Antoniego Dobiji i Jana Marka. Według opisanej rekonstrukcji jeńcom powiedziano, że w stodole przenocują. Autor pisze też o nieustalonej dokładnie jednostce niemieckiej oraz o dowodzeniu akcją przez niemieckiego sierżanta, zapamiętanego przez Dobiję. [2]
Śledztwo i zakres bilansu
Oficjalne sprawozdanie IPN zawiera wzmiankę o pozyskiwaniu materiałów dotyczących zamordowania 73 polskich żołnierzy w Uryczu do śledztwa S 17/05/Zn. Jest to potwierdzenie istnienia postępowania i przedmiotu kwerendy, nie zastępstwo pełnego postanowienia końcowego. W artykule prasowym minimum 73 zostało zestawione ze starszym oszacowaniem Szymona Datnera na około 100. [3] [2]
Odpowiedzialność bez rozszerzania zarzutów
W rekonstrukcji pojawia się wzmianka o możliwym udziale niezidentyfikowanych ukraińskich pomocników. Nie zamieniamy jej w pewne ustalenie konkretnej formacji ani w odpowiedzialność ogółu mieszkańców. Bezpośrednia odpowiedzialność opisanych niemieckich konwojentów pozostaje zasadniczym przedmiotem tego dossier. Dalsze ustalenia wymagałyby wglądu do pełnych akt śledztwa. [2]
Granice ustaleń
Nie odczytano pełnych akt S 17/05/Zn ani oryginałów relacji Dobiji i Marka; wskazano miejsca ich przytoczenia. Liczba ofiar i tożsamość jednostki nie są ostatecznie rozstrzygnięte. [1] [2] [3]
Źródła i przypisy
-
zespół dodatku historycznego. Dodatek historyczny IPN do „Dziennika Polskiego”, 10 IX 2019. IPN Kraków / Dziennik Polski.
Zakres wykorzystania: Data, jeńcy, spalenie stodoły i ostrzał uciekających.
-
Marek Kozubal. Polscy żołnierze spaleni w stodole. Rzeczpospolita.
Zakres wykorzystania: Relacje ocalałych przytoczone przez autora, stan badań i różne szacunki.
-
Instytut Pamięci Narodowej. Informacja o działalności IPN — część II, aneks. Instytut Pamięci Narodowej.
Zakres wykorzystania: Materiały do śledztwa o zamordowaniu 73 polskich żołnierzy.
Jak oceniamy źródła
Podstawę stanowią przede wszystkim polskie publikacje naukowe, ustalenia śledcze, archiwa, muzea i udokumentowane relacje świadków. Ocenę wiarygodności opieramy na pochodzeniu dokumentu, warsztacie badawczym i możliwości sprawdzenia ustaleń. Zeznania sprawców oraz przekazy rodzinne o sprawcach wymagają szczególnie krytycznej konfrontacji z innym materiałem. Dwie strony tej samej instytucji mogą powtarzać jedno ustalenie; nie traktujemy ich automatycznie jako niezależnych potwierdzeń.
Pełna metodologia serwisu