Radzim: bicie do utraty przytomności i dalsze torturowanie więźniów

Obóz w przejętym majątku

Niemcy urządzili obóz w majątku rodziny Seydów. Załogę stanowili miejscowi członkowie Selbstschutzu, a komendantem został Werner Erich Sorgatz. Przeludnione piwnice i fatalne warunki sanitarne były częścią doświadczenia uwięzionych. Opracowanie IPN wskazuje również bicie podczas przesłuchań prowadzonych przez przybywających do obozu esesmanów. [2]

Marian Grochowski

Według Mazanowskiej urzędnik z Sępólna był wielokrotnie brutalnie bity. Podczas jednego z takich zajść kazano mu liczyć uderzenia. Gdy stracił przytomność, oblano go wodą i wznowiono bicie. Autorka wskazuje Emila Daasa jako szczególnie aktywnego sprawcę przemocy. Grochowskiego później wywieziono do lasu i rozstrzelano. [1]

Ksiądz Roman Barra

Proboszcza z Lutowa przetrzymywano w pałacowej piwnicy, maltretowano i znieważano. Zmuszano go do pokazywania czynności liturgicznych. Następnie wraz z innymi więźniami musiał wykopać grób przed egzekucją. W jego przypadku przemoc fizyczna łączyła się z poniżaniem religijnym. [1]

Jak rozumieć liczbę ekshumowanych

Mazanowska przywołuje protokoły wydobycia w 1947 r. szczątków 109 osób z dziewięciu mogił. Trudności terenowe uniemożliwiły pełne przebadanie obszaru, więc nie jest to zamknięty bilans. Osobno trzeba uwzględniać więźniów wywożonych na śmierć do Rudzkiego Mostu. W Radzimiu mordowano również Żydów; źródło nie podaje ich dokładnej liczby. Nie przedstawiamy zatem całej sumy jako liczby etnicznych Polaków. [2]

Granice ustaleń

Dwie publikacje tej samej badaczki nie są niezależnymi potwierdzeniami. Odczytano udostępniony fragment monografii, nie całą książkę ani cytowane akta. Liczba ekshumowanych nie określa narodowości każdej ofiary. [1] [2]

Źródła i przypisy

Odsyłacze przy akapitach wskazują podstawę konkretnych ustaleń. Opis zakresu wykorzystania odróżnia przeczytaną publikację, relację cytowaną przez badacza i samą notę bibliograficzną.

1. Izabela Mazanowska. Egzekucje Polaków w obozie w Radzimiu — fragment monografii „Radzim 1939. Zbrodnie w obozie Selbstschutz Westpreusen”. Instytut Pamięci Narodowej, 2022; fragment udostępniony przez Histmag.org.

   opracowanie naukowe · Publikacja 12 IX 2022; akapity o Marianie Grochowskim oraz ks. Romanie Barrze · Dostęp: 2026-09-05.

   Zakres wykorzystania: Torturowanie Grochowskiego, udział Daasa, poniżanie i maltretowanie księdza Barry przed egzekucją.

2. Izabela Mazanowska — część historyczna. Nowa praca naukowa „Zbrodnia pomorska 1939 – Radzim”. Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Gdańsku.

   opracowanie instytucjonalne · 21 I 2021; część „Zbrodnia pomorska 1939 – Radzim”, podpisana przez autorkę · Dostęp: 2026-09-05.

   Zakres wykorzystania: Załoga i komendant, warunki, bicie podczas przesłuchań, protokoły ekshumacji, żydowskie ofiary, Rudzki Most i zamknięcie obozu.