VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Otto Dietrich

skazany / więzienie (1949) 1897–1952

Otto Dietrich był szefem prasy Rzeszy (Reichspressechef) oraz sekretarzem stanu w Ministerstwie Propagandy. Przez niemal całe dwunastolecie reżimu to on decydował, co wolno, a czego nie wolno napisać niemieckim gazetom — codziennymi dyrektywami zamienił prasę w narzędzie kłamstwa i antysemickiego podżegania. Amerykański trybunał wojskowy w Norymberdze uznał go winnym zbrodni przeciwko ludzkości i przynależności do zbrodniczej organizacji.

Zbrodnie przeciw ludzkościPropaganda i podżeganie

Rola w aparacie zbrodni

Dietrich wstąpił do NSDAP w 1929 roku, a w 1931 roku Hitler mianował go szefem prasy partii. Do SS wstąpił w 1932 roku i awansował aż do stopnia SS-Obergruppenführera (1941), otrzymał też partyjną godność Reichsleitera. W listopadzie 1937 roku został szefem prasy rządu Rzeszy i sekretarzem stanu w Ministerstwie Oświecenia Publicznego i Propagandy Josepha Goebbelsa — od tej pory skupiał w jednym ręku kontrolę zarówno nad prasą partyjną, jak i nad całą prasą państwową.

Praktycznym narzędziem jego władzy były codzienne dyrektywy prasowe (Tagesparolen des Reichspressechefs). Każdego dnia redakcje w całej Rzeszy otrzymywały wiążące polecenia: jakie tematy nagłaśniać, jakie przemilczać, jakim językiem pisać o wrogach reżimu. W ten sposób Dietrich odbierał niemieckiej prasie ostatnie resztki niezależności i zamieniał ją w jednolity głos państwa totalitarnego. Streszczał też Hitlerowi doniesienia prasowe i opracowywał jego wypowiedzi do publikacji, pozostając jednym z najbliższych mu ludzi z otoczenia.

Choć Dietrich nie dowodził żadną formacją mordującą ani nie zarządzał obozem, jego funkcja była częścią machiny zbrodni. Kontrolowana przez niego prasa systematycznie odczłowieczała Żydów i inne grupy prześladowane, usprawiedliwiała wykluczenie, grabież i deportacje oraz ukrywała przed społeczeństwem prawdę o zbrodniach. Propaganda nie była tłem Zagłady — była warunkiem, który czynił ją możliwą i społecznie akceptowaną.

Zbrodnie i ofiary

Zbrodnią Dietricha było kierowanie propagandą jako narzędziem prześladowań. Trybunał w procesie ministerstw ustalił, że w wydawanych przez niego dyrektywach prasowych przewijała się antysemicka nienawiść, a on sam świadomie posługiwał się prasą do szerzenia wrogości wobec Żydów w czasie, gdy trwało już ludobójstwo. Podżeganie i kłamstwo prasowe nie są przestępstwem „bez ofiar” — tworzą klimat, w którym możliwe stają się wykluczenie, deportacja i mord.

  • Antysemickie dyrektywy prasowe — polecenia narzucające całej niemieckiej prasie wrogi, odczłowieczający obraz Żydów, wydawane także wtedy, gdy reżim mordował Żydów w okupowanej Europie.
  • Zawłaszczenie i ujednolicenie prasy — likwidacja niezależnego dziennikarstwa i podporządkowanie setek tytułów jednolitej linii propagandowej państwa.
  • Maskowanie zbrodni — sterowanie przekazem tak, by ukrywać przed opinią publiczną i światem prawdę o prześladowaniach oraz masowych mordach.
ok. 100–500 tys. ofiar (kat. 3)

Szacunek ma charakter symboliczny i odnosi się do oddziaływania propagandy jako narzędzia prześladowań, a nie do bezpośredniego kierowania aparatem mordu; odpowiedzialność Dietricha była ideologiczna i organizacyjna. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wojnie Dietrich zasiadł na ławie oskarżonych w tzw. procesie ministerstw (znanym też jako proces Wilhelmstraße, Case 11) — ostatnim z dwunastu następczych procesów norymberskich prowadzonych przez amerykański trybunał wojskowy. W kwietniu 1949 roku uznano go winnym zbrodni przeciwko ludzkości — za antysemicką propagandę, którą rozpowszechniał — oraz przynależności do SS, organizacji uznanej za zbrodniczą.

Sąd skazał go na siedem lat więzienia, na poczet których zaliczono okres tymczasowego aresztowania. Karę odbywał w więzieniu Landsberg, skąd został zwolniony w 1950 roku. Na wolności napisał wspomnienia, w których krytycznie odniósł się do Hitlera i potępiał zbrodnie popełnione w imię nazizmu. Zmarł w 1952 roku w Düsseldorfie.

Uwagi o niepewności: Dane w tym profilu pochodzą z konsensusu trzech niezależnych opracowań, uzupełnionego weryfikacją źródłową. Miejsce urodzenia bywa w źródłach podawane rozbieżnie (najczęściej Essen, w części opracowań Bruchsal w Badenii) — wskazujemy Essen jako wersję najlepiej udokumentowaną. Przypisanie do kręgu VII (Podżegacze i lokalni tyrani) nie było przedmiotem sporu między źródłami. Szacunek skali ofiar dotyczy oddziaływania propagandy i ma charakter rzędu wielkości, a nie liczby ofiar bezpośrednio przypisanych jednej osobie.

Źródła