VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Karl Oberg

skazany / więzienie 1897–1965

Karl (Carl) Oberg był SS-Obergruppenführerem i Wyższym Dowódcą SS i Policji (HSSPF) w okupowanej Francji, gdzie od 1942 r. skupiał w swoim ręku całość aparatu terroru policyjnego. Za bezwzględność zyskał przydomek „Rzeźnik Paryża”. Odpowiadał za deportacje Żydów z Francji do obozów zagłady, egzekucje zakładników i krwawe represje wobec ruchu oporu — zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne.

Zbrodnie wojenneZbrodnie przeciw ludzkościZagłada Żydów

Rola w aparacie zbrodni

Oberg, oficer z czasów I wojny światowej, po latach niepowodzeń w życiu cywilnym związał się z ruchem nazistowskim: do NSDAP wstąpił w 1931 r., a do SS w 1932 r. Wszedł w krąg współpracowników Reinharda Heydricha i awansował w aparacie bezpieczeństwa, sprawując m.in. funkcję dowódcy SS i policji w rejencji radomskiej w okupowanej Polsce, zanim w maju 1942 r. został skierowany do Francji.

Jako Wyższy Dowódca SS i Policji we Francji Oberg był osobistym przedstawicielem Heinricha Himmlera i najwyższą władzą policyjną w kraju. Przejął kompetencje w zakresie polityki represji, które wcześniej należały do administracji wojskowej, i podporządkował sobie SS, gestapo oraz policję bezpieczeństwa. Jego bezpośrednim zastępcą i szefem policji bezpieczeństwa (SD) był Helmut Knochen, jednak to Oberg dzierżył ostateczną odpowiedzialność za aparat terroru.

Kluczowym narzędziem jego władzy stały się porozumienia z rządem Vichy, w szczególności układy z sekretarzem generalnym policji René Bousquetem, które zapewniły niemieckiemu aparatowi bezpieczeństwa współudział francuskiej policji w łapankach, aresztowaniach i deportacjach. Dzięki tej kolaboracji Oberg mógł prowadzić politykę eksterminacji i represji na skalę niemożliwą do osiągnięcia wyłącznie siłami niemieckimi.

Zbrodnie i ofiary

Pod zwierzchnictwem Oberga aparat SS i policji we Francji realizował „ostateczne rozwiązanie”, prowadził politykę odwetu wobec ludności cywilnej i tłumił ruch oporu z ludobójczą bezwzględnością. Do zbrodni, za które ponosił odpowiedzialność jako najwyższy dowódca policyjny, należą przede wszystkim:

  • Deportacje Żydów z Francji — organizacja i nadzór nad wywózką dziesiątek tysięcy Żydów (ponad 40 tys. w okresie jego urzędowania, w ramach ogółu ok. 75 tys. deportowanych z Francji) do obozów zagłady, przede wszystkim do Auschwitz. Oberg firmował m.in. dekret nakazujący Żydom noszenie żółtej gwiazdy w okupowanej strefie.
  • Obława na Vel’ d’Hiv (16–17 lipca 1942) — masowe aresztowanie ponad 13 tys. Żydów w Paryżu, w tym tysięcy dzieci, przeprowadzone rękami francuskiej policji w ramach polityki uzgodnionej z aparatem Oberga; zatrzymanych stłoczono na Zimowym Welodromie, a następnie deportowano na śmierć.
  • Egzekucje zakładników — nakazywanie rozstrzeliwania setek zakładników w odwecie za akcje ruchu oporu, zgodnie z niemiecką polityką terroru odwetowego.
  • Terror antypartyzancki i deportacje polityczne — brutalne represje wobec francuskiego ruchu oporu, tortury, egzekucje oraz deportacje więźniów politycznych do obozów koncentracyjnych.
ok. 86 tys. ofiar (przedział 70–100 tys.)

Szacunek obejmuje deportowanych na śmierć Żydów oraz ofiary egzekucji zakładników i represji antypartyzanckich w okresie sprawowania przez Oberga władzy policyjnej we Francji. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

W lipcu 1945 r. Oberg został zatrzymany przez amerykańską żandarmerię wojskową w Tyrolu, a następnie przekazany Francji. W procesie przed trybunałem wojskowym w Paryżu, toczącym się wraz z jego zastępcą Helmutem Knochenem, odpowiadał za zbrodnie popełnione w okupowanej Francji. 9 października 1954 r. sąd uznał go winnym i skazał na karę śmierci.

Wyroku nie wykonano. W kolejnych latach, w atmosferze powojennego odprężenia i normalizacji stosunków francusko-niemieckich, karę śmierci zamieniono w 1958 r. na dożywotnie więzienie, a następnie zredukowano do 20 lat ciężkich robót. 28 listopada 1962 r. Oberg został zwolniony i ułaskawiony przez prezydenta Charles’a de Gaulle’a. Powrócił do Republiki Federalnej Niemiec, gdzie zmarł 3 czerwca 1965 r. we Flensburgu, nie ponosząc pełnej kary za popełnione zbrodnie.

Uwagi o niepewności: Dane w kartotece pochodzą z konsensusu trzech niezależnych raportów oraz źródeł historycznych (USHMM, Yad Vashem, Sciences Po, Wikipedia). Liczby ofiar mają charakter szacunkowy: źródła podają, że w okresie urzędowania Oberga deportowano ponad 40 tys. Żydów, przy ogólnej liczbie ok. 75 tys. deportowanych z Francji w czasie całej okupacji; część opracowań dla całego niemieckiego aparatu bezpieczeństwa we Francji wskazuje liczby wyższe. Przydział do Kręgu IV (Panowie prowincji) był zgodny między źródłami.

Źródła