VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Hanns Albin Rauter

stracony (1949) 1895–1949

Hanns Albin Rauter był austriackim funkcjonariuszem SS, który jako Wyższy Dowódca SS i Policji (HSSPF) oraz Komisarz Generalny ds. Bezpieczeństwa sprawował od 1940 do 1945 r. najwyższą władzę policyjną w okupowanej Holandii. To jemu podlegał aparat, który przeprowadził deportację zdecydowanej większości holenderskich Żydów do niemieckich obozów zagłady oraz utrzymywał okupacyjny terror wobec ludności cywilnej. Odpowiada za zbrodnie przeciwko ludzkości i za współudział w Zagładzie.

Zbrodnie przeciw ludzkościZagłada Żydów

Rola w aparacie zbrodni

Rauter, urodzony w 1895 r. w Klagenfurcie oficer z czasów I wojny światowej, związał się z ruchem nazistowskim w Austrii na początku lat 30. Zaangażowany w nielegalną działalność narodowosocjalistyczną, w 1933 r. zbiegł do Rzeszy, gdzie działał w strukturach NSDAP odpowiedzialnych za sprawy austriackie. Po służbie w SA w 1935 r. przeszedł do SS, w której szybko awansował, osiągając ostatecznie stopień SS-Obergruppenführera i generała policji.

Po niemieckiej napaści na Holandię w maju 1940 r. Rauter objął stanowisko Wyższego Dowódcy SS i Policji na okupowane Niderlandy oraz Komisarza Generalnego ds. Bezpieczeństwa w administracji Komisarza Rzeszy Arthura Seyssa-Inquarta. Podlegał bezpośrednio Heinrichowi Himmlerowi i był jego osobistym przedstawicielem w kraju. Skupiał w swoim ręku kontrolę nad policją bezpieczeństwa (SD i Gestapo), policją porządkową oraz siecią obozów i więzień, dzięki czemu stał się faktycznym zarządcą aparatu przemocy w okupowanej Holandii.

Z tej pozycji Rauter kierował realizacją nazistowskiej polityki wobec holenderskich Żydów, tłumieniem oporu, ściganiem ukrywających się oraz przymusowymi wywózkami ludności na roboty do Rzeszy. Nie był wykonawcą rozkazów na dole hierarchii — sam wydawał polecenia, organizował obławy i deportacje oraz zarządzał odwetowe egzekucje, których symbolem stała się masakra pod Woeste Hoeve.

Zbrodnie i ofiary

Aparat podległy Rauterowi przeprowadził deportację przeważającej większości holenderskich Żydów. Z Holandii wywieziono do niemieckich obozów zagłady — przede wszystkim do Auschwitz i Sobiboru — około 107 tys. Żydów; wojnę przeżyło zaledwie kilka tysięcy z deportowanych. Główny obóz przejściowy w Westerbork służył jako punkt zborny przed transportami na Wschód, a Rauter jako HSSPF ponosił odpowiedzialność za policyjną stronę całego procesu deportacji.

Poza udziałem w Zagładzie Rauter odpowiada za policyjny terror wobec całego społeczeństwa okupowanej Holandii: masowe wywózki ludności na przymusowe roboty do Rzeszy, prześladowanie ruchu oporu oraz odwetowe rozstrzeliwania zakładników i więźniów politycznych.

  • Deportacja Żydów holenderskich (1942–1944) — ok. 107 tys. deportowanych do Auschwitz, Sobiboru i innych obozów; wojnę przeżyła jedynie niewielka część z nich. Punktem zbornym był obóz przejściowy Westerbork.
  • Terror obozowy i więzienny — nadzór nad obozami Vught, Amersfoort i Westerbork oraz więzieniem w Scheveningen, gdzie osadzano, torturowano i zabijano więźniów politycznych.
  • Przymusowe roboty — wywiezienie setek tysięcy Holendrów na pracę przymusową do Rzeszy.
  • Masakra pod Woeste Hoeve (6–7 marca 1945) — w odwecie za zamach ruchu oporu, w którym sam Rauter został ciężko ranny, rozstrzelano 263 osoby: więźniów politycznych zabitych na miejscu zamachu oraz w obozie Amersfoort, w Hadze i w Rotterdamie.
ok. 107 tys. ofiar (przedział 100–120 tys.)

Szacunek obejmuje przede wszystkim holenderskich Żydów deportowanych do obozów zagłady w okresie, gdy Rauter kierował aparatem policyjnym okupacji; do liczby tej dochodzą ofiary terroru policyjnego i egzekucji odwetowych. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po kapitulacji Niemiec Rauter dostał się do niewoli i został przekazany władzom holenderskim. Stanął przed holenderskim Sądem Specjalnym (Bijzonder Gerechtshof) w Hadze, oskarżony m.in. o współudział w deportacji Żydów, przymusowe wywózki ludności, prześladowania i odwetowe rozstrzeliwania. Sąd uznał go winnym zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości oraz skazał na karę śmierci.

Wyrok śmierci został utrzymany w mocy przez holenderski Specjalny Sąd Kasacyjny 12 stycznia 1949 r. Hanns Albin Rauter został stracony przez rozstrzelanie 24 marca 1949 r. na wydmach pod Scheveningen w pobliżu Hagi — w tym samym kraju, którego ludność przez pięć lat okupacji terroryzował.

Uwagi o niepewności: Podstawowe dane w tym profilu opierają się na konsensusie trzech niezależnych kwerend źródłowych i zostały zweryfikowane w Holocaust Encyclopedia (USHMM), Yad Vashem oraz opracowaniach historycznych; przynależność do IV kręgu była między źródłami zgodna. Datację wczesnego zaangażowania Rautera w NSDAP w Austrii (przełom lat 1931–1933) podaje się w przybliżeniu ze względu na nielegalny, konspiracyjny charakter ówczesnej działalności partii. Liczba deportowanych holenderskich Żydów bywa podawana w przedziale ok. 102–110 tys. w zależności od źródła; przyjęto tu wartość ok. 107 tys. zgodną z USHMM.

Źródła