Gerhard Klopfer
Gerhard Klopfer był prawnikiem i wysokim urzędnikiem Kancelarii Partii NSDAP, najbliższym zastępcą Martina Bormanna. W imieniu Kancelarii Partii uczestniczył 20 stycznia 1942 r. w konferencji w Wannsee, na której zaplanowano organizacyjne wdrożenie „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej" — czyli ludobójstwa europejskich Żydów. Po wojnie nie poniósł kary i zmarł jako ostatni żyjący uczestnik tej konferencji.
Rola w aparacie zbrodni
Klopfer zrobił karierę w administracyjnym sercu partii nazistowskiej. Do NSDAP wstąpił w 1933 r., a do SS w 1935 r. W Kancelarii Partii (Partei-Kanzlei) awansował od radcy rządowego, przez stanowisko dyrektora ministerialnego (Ministerialdirektor) w 1941 r., aż do sekretarza stanu, którym mianował go Adolf Hitler 22 listopada 1942 r. Kierował pionem odpowiedzialnym za koordynację między partią a wszystkimi resortami państwa oraz za nadzór nad ustawodawstwem — także tym, które legalizowało prześladowania i grabież.
Jako prawa ręka Martina Bormanna, szefa Kancelarii Partii i sekretarza Führera, Klopfer należał do wąskiego grona urzędników, przez których przechodziły najważniejsze decyzje aparatu partyjnego. Doszedł do stopnia SS-Gruppenführera (1944). Nie był postacią z pierwszych stron gazet — był typem „inżyniera piekła": biurokraty, który nadawał zbrodni formę administracyjną, uzgadniał kompetencje i pilnował, by machina eksterminacji działała sprawnie i „zgodnie z prawem" III Rzeszy.
To właśnie w tej roli — reprezentanta partii nazistowskiej i osobistego wysłannika Bormanna — Klopfer został skierowany na konferencję w Wannsee. Obecność Kancelarii Partii przy tym stole miała zapewnić, że aparat partyjny w pełni popiera i będzie współkoordynował plan zagłady na poziomie całego państwa.
Zbrodnie i ofiary
20 stycznia 1942 r. w willi nad jeziorem Wannsee pod Berlinem piętnastu wysokich funkcjonariuszy SS i urzędników państwowych, pod przewodnictwem Reinharda Heydricha, uzgodniło organizacyjne ramy „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej". Protokół konferencji wymieniał około 11 milionów Żydów z całej Europy jako grupę objętą planem. Uczestnicy nie zastanawiali się, czy zbrodnię popełnić — decyzja już zapadła — lecz jak sprawnie przeprowadzić deportacje i mordy oraz jak podzielić między urzędy odpowiedzialność. Klopfer zasiadał przy tym stole jako przedstawiciel Kancelarii Partii NSDAP.
Odpowiedzialność Klopfera to odpowiedzialność współtwórcy i firmującego zbrodnię biurokraty: jego pion koordynował współpracę partii z SS i resortami państwa przy realizacji polityki eksterminacji i grabieży mienia żydowskiego. Konsekwencją planów uzgodnionych w Wannsee była śmierć około sześciu milionów Żydów.
- Współudział w formalizacji „ostatecznego rozwiązania" na konferencji w Wannsee (20 stycznia 1942 r.) jako reprezentant Kancelarii Partii NSDAP.
- Koordynacja współpracy aparatu partyjnego z SS i ministerstwami w zakresie prześladowań i przejmowania mienia ludności żydowskiej.
- Ofiary: europejscy Żydzi — plan objął ok. 11 mln osób, a Zagłada pochłonęła ok. 6 mln zamordowanych.
Liczba odnosi się do skali „ostatecznego rozwiązania", którego wdrożenie współorganizowano w Wannsee; Klopfer należał do administratorów tej polityki. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.
Proces i wyrok
Po wojnie Klopfer został zatrzymany, lecz uniknął realnej kary. W ramach norymberskiego procesu ministerstw (Wilhelmstraßen-Prozess, 1948) występował jako świadek i wypierał się wiedzy o Zagładzie; postępowanie przeciwko niemu umorzono z powodu „braku dowodów". W marcu 1949 r. w postępowaniu denazyfikacyjnym zakwalifikowano go jedynie jako „mniej obciążonego" (Minderbelastet), skazując na grzywnę 2000 marek i trzy lata dozoru.
Klopfer wrócił następnie do normalnego życia zawodowego: pracował jako doradca podatkowy w Ulm, a w 1956 r. ponownie dopuszczono go do wykonywania zawodu prawnika. Zmarł 29 stycznia 1987 r. w wieku 82 lat — jako ostatni żyjący uczestnik konferencji w Wannsee. Jest to jeden z najbardziej rażących przykładów bezkarności sprawców i urzędników Zagłady w powojennych Niemczech Zachodnich.
Uwagi o niepewności: Dane biograficzne pochodzą z konsensusu trzech niezależnych opracowań badawczych, uzupełnionego weryfikacją w źródłach zewnętrznych. Przynależność Klopfera do konkretnego kręgu była sporna między źródłami (jedno wskazywało krąg II — decydentów, inne krąg III — administratorów aparatu zbrodni); w serwisie przyjęto krąg III (Inżynierowie piekła), oddający jego rolę koordynującego biurokraty. Podane liczby ofiar dotyczą skali „ostatecznego rozwiązania" jako całości, a nie indywidualnie przypisanego bilansu, którego dla urzędnika o funkcji koordynacyjnej nie da się precyzyjnie wyodrębnić.
