VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Walther Dürrfeld

skazany / więzienie (1948) 1899–1967

Walther Dürrfeld był inżynierem i menedżerem koncernu IG Farben, dyrektorem technicznym i kierownikiem budowy zakładów chemicznych IG Farben w Auschwitz (Buna/Monowitz). Jako bezpośredni zarządca placu budowy odpowiadał za wyzysk i katorżniczą pracę niewolniczą dziesiątek tysięcy więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz III-Monowitz. W procesie IG Farben w Norymberdze został skazany za udział w zniewoleniu i masowym mordzie.

Zbrodnie przeciw ludzkościPraca przymusowa

Rola w aparacie zbrodni

Dürrfeld był doświadczonym inżynierem chemikiem, wcześniej związanym z zakładami IG Farben w Leunie. W 1941 roku koncern IG Farben, przy czynnym wsparciu SS i władz okupacyjnych, rozpoczął budowę wielkiego zakładu produkcji kauczuku syntetycznego (Buna) i paliw w pobliżu Oświęcimia. Dürrfeld został prokurentem i dyrektorem technicznym tej inwestycji, a następnie głównym inżynierem oraz kierownikiem budowy i montażu. W latach 1944–1945 pełnił funkcję dyrektora zakładu jako zastępca członka zarządu IG Farben Ottona Ambrosa.

Zakład powstawał w symbiozie z aparatem zagłady. Aby zapewnić tanią siłę roboczą, IG Farben — z Dürrfeldem jako osobą kluczową na miejscu — negocjowała z komendanturą obozu Auschwitz przydziały więźniów i doprowadziła do utworzenia w 1942 roku odrębnego obozu Buna/Monowitz (Auschwitz III), finansowanego i współzarządzanego przez koncern. Dürrfeld współdecydował o warunkach zatrudnienia więźniów, kontaktował się bezpośrednio z komendanturą SS i był w pełni świadomy zabójczych warunków panujących na budowie.

Świadomie akceptował system, w którym ludzka śmierć była wkalkulowana w harmonogram inwestycji. Komendant Auschwitz Rudolf Höss zeznał w Norymberdze, że Dürrfeld odpowiadał za sprawy administracyjne, budowlane i techniczne oraz ponosił — porównywalną z jego własną — odpowiedzialność za złe traktowanie więźniów.

Zbrodnie i ofiary

Budowa i eksploatacja zakładów IG Farben w Monowitz opierały się na niewolniczej pracy więźniów, których wynajmowano od SS i eksploatowano do granic wytrzymałości. Więźniowie pracowali w morderczym tempie, głodzeni, bici i pozbawieni opieki, przy stałej groźbie „selekcji" — odesłania do komór gazowych w Auschwitz-Birkenau tych, którzy z wycieńczenia nie nadawali się już do pracy. Przeciętna długość życia robotnika w Buna-Werke wynosiła zaledwie kilka miesięcy.

  • Ofiary: więźniowie obozu Auschwitz III-Monowitz — w większości Żydzi z całej okupowanej Europy, a także więźniowie polityczni i inni deportowani.
  • Miejsce: kompleks przemysłowo-obozowy IG Farben Auschwitz (Buna/Monowitz) na okupowanych ziemiach polskich.
  • Mechanizm: praca niewolnicza połączona z systemowym głodem, terrorem i „selekcjami" odsyłającymi wyczerpanych więźniów na śmierć.
  • Skala śmiertelności: szacuje się, że wskutek pracy na rzecz IG Farben zginęło około 10 tysięcy więźniów samego Monowitz; obóz mieścił jednorazowo około 12 tysięcy osób, przez które przewinęły się dziesiątki tysięcy deportowanych.
ok. 10 tys. ofiar bezpośrednio w Monowitz (w skali całego kompleksu Auschwitz — 100–500 tys.)

Około 10 tysięcy więźniów zginęło wskutek pracy na rzecz IG Farben w Monowitz; postać przypisano do kategorii skali odpowiadającej całemu systemowi pracy niewolniczej kompleksu Auschwitz. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Walther Dürrfeld był jednym z oskarżonych w procesie IG Farben (VI proces norymberski, USA przeciwko Carlowi Krauchowi i innym), toczącym się przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze w latach 1947–1948. Trybunał uznał go za winnego z punktu oskarżenia dotyczącego zniewolenia i masowego mordu (praca niewolnicza) i 30 lipca 1948 roku skazał na 8 lat pozbawienia wolności — najwyższy wymiar kary orzeczony w tym procesie, obok Ottona Ambrosa.

Kary nie odbył w całości. W ramach fali ułaskawień decyzją amerykańskiego Wysokiego Komisarza Johna J. McCloya Dürrfeld został zwolniony przedterminowo w 1951 roku. Podobnie jak inni menedżerowie IG Farben, po wyjściu na wolność powrócił do zachodnioniemieckiego przemysłu chemicznego, zasiadając w radach nadzorczych i zarządach spółek. Zmarł w 1967 roku, nie ponosząc dalszych konsekwencji.

Uwagi o niepewności: część danych rekordu pochodziła z konsensusu trzech raportów wstępnych i wymagała weryfikacji; dokładną datę i miejsce urodzenia (24.06.1899, Saarbrücken), śmierci (01.03.1967, Kettwig, dziś dzielnica Essen), rok wstąpienia do NSDAP (1937, z datą wsteczną 1 maja 1937) oraz szczegóły procesu i wyroku potwierdzono w źródłach zewnętrznych. Przypisanie do Kręgu VI nie było przedmiotem sporu między źródłami. Podana skala ofiar łączy udokumentowaną liczbę zgonów w samym Monowitz (ok. 10 tys.) z kategorią skali odnoszącą się do całego systemu pracy niewolniczej kompleksu Auschwitz i należy ją traktować jako rząd wielkości.

Źródła