VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Richard Walther Darré

skazany; zwolniony w 1950 r. 1895–1953

Richard Walther Darré był jednym z czołowych ideologów rasowych III Rzeszy, twórcą hasła „Krew i Gleba” (Blut und Boden), ministrem żywności i rolnictwa Rzeszy oraz pierwszym szefem Głównego Urzędu Rasowo-Osadniczego SS (RuSHA). To on nadał pseudonaukowe i propagandowe ramy nazistowskiej polityce rasowej, która posłużyła do wysiedleń, grabieży i eksterminacji ludności słowiańskiej i żydowskiej na okupowanym Wschodzie. Po wojnie został osądzony i skazany w norymberskim procesie ministerstw.

Zbrodnie przeciw ludzkościZagłada ŻydówInne ludobójstwa

Rola w aparacie zbrodni

Darré wniósł do nazizmu ideologię, która połączyła rasowy mit „nordyckiej krwi” z posiadaniem ziemi i chłopskim żywiołem. W wydanych na przełomie lat 20. i 30. książkach — „Chłopstwo jako źródło życia rasy nordyckiej” oraz „Nowa arystokracja z krwi i gleby” — sformułował program hodowli rasowej i osadnictwa, w którym ludzie mieli być selekcjonowani i przemieszczani niczym „materiał hodowlany”. Ta doktryna „Krwi i Gleby” stała się jednym z filarów planów germanizacji i podboju Europy Wschodniej, splecionych z ideą „przestrzeni życiowej” (Lebensraum) i późniejszym Generalnym Planem Wschodnim.

Wstąpiwszy do NSDAP i SS w 1930 roku, Darré szybko awansował do ścisłego kierownictwa reżimu. W 1931 roku wspólnie z Heinrichem Himmlerem powołał w SS Główny Urząd Rasowo-Osadniczy (RuSHA), którym kierował do 1938 roku i uczynił zeń instytucję decydującą o „wartości rasowej” ludzi: to RuSHA badał „czystość krwi” kandydatów do SS, orzekał o dopuszczalności małżeństw i wypracowywał kryteria selekcji, które później zastosowano wobec podbitych narodów. Od czerwca 1933 roku Darré był ministrem żywności i rolnictwa Rzeszy oraz „wodzem chłopów Rzeszy” (Reichsbauernführer), a jako Reichsleiter i SS-Obergruppenführer należał do najwyższych rang partii i SS.

Choć w 1938 roku Himmler odsunął go od RuSHA, a w 1942 roku Darré utracił realny wpływ na resort rolnictwa, jego rasowa doktryna została przejęta i wcielona w życie przez aparat SS. Odpowiedzialność Darrégo jest odpowiedzialnością architekta ideologii i twórcy narzędzi biurokratycznych, które nadały masowym zbrodniom pozór „naukowego” porządku.

Zbrodnie i ofiary

Darré nie dowodził oddziałami egzekucyjnymi ani obozami, lecz dostarczył reżimowi ideologicznego i administracyjnego fundamentu pod zbrodnie przeciwko ludzkości i udział w ludobójstwie. Kryteria „wartości rasowej” opracowane w RuSHA posłużyły do segregacji ludności okupowanych krajów, do wysiedleń i do decydowania o życiu i śmierci setek tysięcy ludzi. W procesie norymberskim uznano go winnym udziału w programie germanizacji oraz w grabieży ziemi należącej do Polaków i Żydów na potrzeby osadnictwa etnicznych Niemców.

  • Stworzenie doktryny „Krwi i Gleby”, która ideologicznie uzasadniała podbój, wysiedlenia i germanizację okupowanej Europy Wschodniej.
  • Organizacja RuSHA i systemu „oceny rasowej”, który dostarczył SS kryteriów selekcji ludności — od dopuszczania do SS po klasyfikowanie mieszkańców podbitych ziem.
  • Udział w polityce „aryzacji” oraz w wywłaszczaniu polskich i żydowskich gospodarstw rolnych w ramach przesiedleń etnicznych Niemców.
  • Współtworzenie ideologicznego zaplecza planów germanizacji Wschodu, które prowadziły do masowych wysiedleń, wyzysku i eksterminacji ludności słowiańskiej i żydowskiej.
ponad 1 mln ofiar (przedział 0,5–2 mln)

Szacunek odzwierciedla skalę wysiedleń i zbrodni prowadzonych w oparciu o rasową doktrynę i narzędzia selekcji, których Darré był twórcą; nie oznacza liczby osób zabitych bezpośrednio jego ręką. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Aresztowany przez Amerykanów wiosną 1945 roku, Darré został postawiony przed amerykańskim trybunałem wojskowym w Norymberdze w tak zwanym procesie ministerstw (Ministries Trial, zwanym też procesem Wilhelmstrasse) — jedenastym z kolejnych procesów norymberskich (NMT). Uniewinniono go z zarzutów zbrodni przeciwko pokojowi, ale 11 kwietnia 1949 roku uznano go winnym w trzech punktach oskarżenia: zbrodni i przestępstw wobec ludności cywilnej (punkt V), grabieży i wywłaszczeń na okupowanych ziemiach (punkt VI) oraz przynależności do organizacji uznanej za przestępczą (punkt VIII). Skazano go na siedem lat pozbawienia wolności.

Karę odbywał w więzieniu w Landsbergu; na wolność wyszedł już w 1950 roku. Ostatnie lata spędził jako wolny człowiek w Bad Harzburg, a zmarł 5 września 1953 roku w szpitalu w Monachium na raka wątroby. Wczesne zwolnienie — niespełna pięć lat faktycznego odosobnienia wobec skali zbrodni, którym nadawał ideologiczne ramy — pozostaje jednym z przykładów niedokończonej sprawiedliwości powojennej.

Uwagi o niepewności: Podstawowe dane w kartotece pochodzą z konsensusu trzech niezależnych raportów badawczych, uzupełnionego weryfikacją w źródłach (USHMM, Wikipedia, materiały procesowe z Norymbergi). Daty pełnienia funkcji podano w przybliżeniu: Darré był ministrem rolnictwa formalnie do 1944 roku, ale realny wpływ utracił po urlopowaniu w maju 1942 roku; RuSHA kierował od jego założenia w 1931 roku do dymisji w 1938 roku. Skala ofiar (kat. 5, ponad 1 mln) jest szacunkiem rzędu wielkości, odnoszącym się do polityki wysiedleń i selekcji rasowej opartej na narzędziach RuSHA, a nie do liczby osób zabitych osobiście. Przynależność do Kręgu II nie budziła sporu między źródłami.

Źródła