Herbert Backe
Herbert Backe był nazistowskim urzędnikiem gospodarczym, sekretarzem stanu, a następnie ministrem żywności i rolnictwa Rzeszy oraz SS-Obergruppenführerem. To on opracował i wdrażał tzw. Plan Głodu (Hungerplan) — zbrodniczą politykę celowego zagłodzenia dziesiątek milionów obywateli radzieckich, aby wyżywić niemiecką armię i ludność Rzeszy. Aresztowany po wojnie, powiesił się w celi więzienia w Norymberdze w 1947 roku, nim stanął przed sądem.
Rola w aparacie zbrodni
Backe zbudował karierę jako technokrata nazistowskiej gospodarki żywnościowej. Do NSDAP wstąpił w 1925 roku, a do SS w październiku 1933 roku; w tym samym miesiącu został sekretarzem stanu w Ministerstwie Żywności i Rolnictwa Rzeszy. Z czasem przejął faktyczne kierownictwo resortu — od 1942 roku jako pełniący obowiązki, a od 1944 roku jako minister — odsuwając od władzy Richarda Walthera Darrégo. W listopadzie 1942 roku awansował na SS-Obergruppenführera, jeden z najwyższych stopni w SS.
Kontrolując zaopatrzenie Rzeszy w żywność, Backe stał się jednym z kluczowych planistów wyzysku okupowanych ziem wschodnich. W ramach przygotowań do agresji na Związek Radziecki (operacja „Barbarossa") kierował gronem urzędników, którzy podporządkowali politykę żywnościową celom wojennym i ludobójczym. Jego pozycja nie wynikała z rozgłosu politycznego, lecz z władzy nad zasobem decydującym o życiu i śmierci milionów ludzi.
To Backe jest autorem memorandum z 2 maja 1941 roku oraz „wytycznych gospodarczych", które przekształciły niedobór żywności w narzędzie masowej zbrodni. Jego plan nie był aktem zaniedbania ani skutkiem wojennego chaosu — był z góry zaplanowaną, biurokratycznie opracowaną kalkulacją śmierci głodowej całych grup ludności.
Zbrodnie i ofiary
Sercem odpowiedzialności Backego jest Plan Głodu (Hungerplan), nazywany też „planem Backego". Zakładał on celowe odcięcie od żywności ludności okupowanych terenów ZSRR — zwłaszcza wielkich miast oraz północnych i środkowych regionów Rosji — i skierowanie zboża z żyznej Ukrainy do Niemiec i na potrzeby Wehrmachtu. W jednym z dokumentów Backe pisał o „nadwyżkowej populacji" liczącej od 20 do 30 milionów ludzi, którą uznano za zbędną i przeznaczono na śmierć głodową. Zamierzano, by dziesiątki milionów ludzi zmarły z głodu już w pierwszym roku okupacji.
Choć planu nie zrealizowano w całości, jego wdrażanie pociągnęło za sobą śmierć milionów. To zbrodnia przeciwko ludzkości i element ludobójczej polityki okupacyjnej wymierzonej w ludność cywilną i jeńców.
- Ok. 4,2 mln radzieckich cywilów (głównie Rosjan, Białorusinów i Ukraińców) zmarło z głodu pod okupacją niemiecką w latach 1941–1944.
- Ok. 3,3 mln radzieckich jeńców wojennych spośród 5,7 mln wziętych do niewoli zmarło w niemieckich obozach — w większości wskutek celowego głodzenia.
- Oblężenie Leningradu, powiązane z tą samą polityką głodową, pochłonęło ok. miliona ofiar.
- Grupy ofiar: ludność cywilna okupowanych terenów ZSRR, radzieccy jeńcy wojenni, ludność żydowska określana w nazistowskiej propagandzie jako „zbędni konsumenci".
Plan zakładał śmierć 20–30 mln ludzi; historycy przypisują jego realizacji ok. 4,2 mln zmarłych z głodu cywilów i ok. 3,3 mln jeńców. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.
Los powojenny
Po kapitulacji Niemiec Backe został aresztowany przez aliantów i osadzony w więzieniu w Norymberdze. Miał stanąć przed amerykańskim trybunałem w tzw. procesie ministerstw (Ministries Trial, jeden z późniejszych procesów norymberskich), a w lutym i marcu 1947 roku był przesłuchiwany. Do rozprawy przeciwko niemu jednak nie doszło.
6 kwietnia 1947 roku Herbert Backe powiesił się w celi więziennej w Norymberdze — według relacji z obawy przed wydaniem Związkowi Radzieckiemu. W ten sposób uniknął procesu i wyroku sądowego za współodpowiedzialność za śmierć milionów ludzi. Samobójstwo nie umniejsza jego winy: pozostaje jednym z głównych architektów zbrodni głodowej.
Uwagi o niepewności: Dane biograficzne i ocena skali zbrodni pochodzą z konsensusu trzech niezależnych raportów oraz źródeł naukowych (USHMM, Wikipedia, prace T. Snydera). Liczby ofiar Planu Głodu są szacunkami rzędu wielkości: plan zakładał 20–30 mln zgonów, a realizacji przypisuje się ok. 4,2 mln cywilów i ok. 3,3 mln jeńców — precyzyjne rozdzielenie odpowiedzialności między sprawców nie jest możliwe. Przynależność Backego do kręgu była sporna między źródłami (propozycje: II, IV oraz VI); w niniejszym archiwum przyjęto krąg IV — „Panowie prowincji". Backe nie został osądzony (zmarł przed procesem), więc nie istnieje wyrok sądowy dokumentujący jego winę.
