VII Siedem Kręgów Zbrodniarchiwum edukacyjne · 1933–1945

Hermine Braunsteiner

Skazana / dożywocie (1981) 1919–1999

Hermine Braunsteiner była austriacką strażniczką SS (Aufseherin) w niemieckich obozach koncentracyjnych Ravensbrück i na Majdanku, gdzie ze względu na wyjątkowe okrucieństwo więźniowie nazywali ją „Kobyłą z Majdanka”. Po wojnie ukrywała się w Stanach Zjednoczonych jako gospodyni domowa; w 1973 roku, jako pierwsza zbrodniarka wojenna wydana przez USA, stanęła przed sądem RFN, a w 1981 roku została w Düsseldorfie skazana na karę dożywotniego więzienia.

Zbrodnie przeciw ludzkości

Rola w aparacie zbrodni

Braunsteiner rozpoczęła służbę w załodze obozowej SS 15 sierpnia 1939 roku, przechodząc szkolenie na strażniczkę (Aufseherin) w obozie koncentracyjnym Ravensbrück. Nie była wysokim funkcjonariuszem aparatu władzy — należała do najniższego szczebla personelu obozowego, do tej grupy nadzorczyń, które bezpośrednio, własnymi rękami, egzekwowały terror wobec bezbronnych więźniów. To właśnie taki lokalny wykonawca przemocy tworzył codzienną rzeczywistość obozu zagłady.

16 października 1942 roku została przeniesiona do obozu koncentracyjnego na Majdanku pod Lublinem, gdzie w styczniu 1943 roku awansowano ją na zastępczynię kierowniczki nadzorczyń. Na Majdanku nadzorowała kobiece pole więźniarskie oraz brała udział w selekcjach — decydowaniu, kto trafi do komór gazowych. W styczniu 1944 roku wróciła do systemu Ravensbrück, obejmując funkcję nadzorczyni w podobozie Genthin.

Braunsteiner działała w ramach kobiecego personelu obozowego SS jako SS-Helferin. Nie ma udokumentowanego jej członkostwa w NSDAP — do machiny zbrodni weszła bezpośrednio przez służbę strażniczą, dobrowolnie podejmując pracę w aparacie eksterminacji.

Zbrodnie i ofiary

Świadkowie z Majdanka zapamiętali Braunsteiner jako jedną z najokrutniejszych nadzorczyń. Przydomek „Kobyła” (niem. „die Stute”, ang. „the Mare”) wziął się od sposobu, w jaki kopała i deptała więźniów podkutymi, stalowymi buciorami. Jej okrucieństwo nie było przypadkowym wybuchem — było metodą sprawowania władzy nad ludźmi skazanymi na śmierć.

Sąd w Düsseldorfie uznał ją winną bezpośredniego zabójstwa oraz współudziału w zamordowaniu więźniów, w tym dzieci. Dokumentacja procesowa i relacje ocalałych przypisują jej między innymi:

  • zabójstwo z premedytacją — udział w śmierci osób maltretowanych, katowanych i deptanych na Majdanku;
  • udział w selekcjach do komór gazowych; chwytanie dzieci za włosy i wrzucanie ich na ciężarówki wiozące ofiary na śmierć;
  • bicie i katowanie więźniarek, w tym zagłodzonych dzieci, za drobne „przewinienia”;
  • ofiarami były przede wszystkim żydowskie oraz polskie więźniarki i więźniowie obozów Majdanek i Ravensbrück.
ok. 1 100 ofiar (przedział 80–1 200)

Sąd w Düsseldorfie przypisał jej bezpośrednie zabójstwo 80 osób, pomocnictwo w zamordowaniu 102 dzieci oraz współudział w śmierci około 1 000 osób. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.

Proces i wyrok

Po wojnie Braunsteiner została po raz pierwszy osądzona w Austrii: 22 listopada 1949 roku sąd w Wiedniu skazał ją na trzy lata więzienia za znęcanie się nad więźniarkami w Ravensbrück; zarzutów dotyczących Majdanka wówczas nie udowodniono z braku świadków. Wyszła na wolność już w 1950 roku. Następnie przyjęła nazwisko Ryan po ślubie z Amerykaninem i osiedliła się jako gospodyni domowa w dzielnicy Queens w Nowym Jorku, gdzie odnalazł ją łowca nazistów Simon Wiesenthal.

W 1973 roku Hermine Braunsteiner-Ryan została wydana przez Stany Zjednoczone do RFN — jako pierwsza osoba ekstradowana z USA pod zarzutem zbrodni nazistowskich. Wielki proces załogi Majdanka rozpoczął się w Düsseldorfie 26 listopada 1975 roku i trwał ponad pięć lat (474 rozprawy) — był to najdłuższy proces w powojennej historii niemieckiego sądownictwa. 30 czerwca 1981 roku sąd krajowy w Düsseldorfie skazał ją na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W 1996 roku, schorowana (po amputacji nogi wskutek cukrzycy), została zwolniona ze względów zdrowotnych; zmarła 19 kwietnia 1999 roku w Bochum.

Uwagi o niepewności: dane biograficzne opierają się na konsensusie trzech niezależnych opracowań źródłowych; przynależność kręgu (Krąg VII) była między nimi sporna — część klasyfikacji sytuowała Braunsteiner w kręgu bezpośrednich wykonawców przemocy obozowej (Krąg V), lecz w niniejszym archiwum wiążąca jest kwalifikacja jako lokalnej tyranki obozowej. Liczby ofiar odpowiadają ustaleniom wyroku sądu w Düsseldorfie i mają charakter rzędu wielkości; rzeczywista skala cierpień, jakie zadała, jest niepoliczalna.

Źródła