Robert Ley
Robert Ley był Reichsleiterem NSDAP i wszechwładnym szefem Niemieckiego Frontu Pracy (Deutsche Arbeitsfront, DAF) — organizacji, która po zniszczeniu wolnych związków zawodowych podporządkowała reżimowi całą sferę pracy. Kierując tym aparatem, współtworzył i nadzorował system bezwzględnego wyzysku milionów robotników przymusowych sprowadzanych z całej okupowanej Europy. Popełnił samobójstwo w celi w Norymberdze, zanim zdążył stanąć przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym.
Rola w aparacie zbrodni
Robert Ley wstąpił do NSDAP w 1925 roku i szybko awansował w partyjnej hierarchii — został gauleiterem Nadrenii Południowej, w 1930 roku wszedł do Reichstagu, a w 1932 roku zastąpił Gregora Strassera na stanowisku Reichsorganisationsleitera, odpowiadając za organizacyjny szkielet partii. W czerwcu 1933 roku otrzymał godność Reichsleitera — drugą w hierarchii rangę w NSDAP, zarezerwowaną dla najściślejszego kierownictwa Rzeszy.
10 maja 1933 roku, dzień po tym, jak reżim siłą zlikwidował niezależne związki zawodowe i zagarnął ich majątek, Ley stanął na czele nowo utworzonego Niemieckiego Frontu Pracy. DAF, liczący z czasem około 25 milionów członków, stał się największą organizacją masową Trzeciej Rzeszy, a Ley — jak go określano — „niekwestionowanym dyktatorem pracy" w Niemczech. Pod przykrywką programów w rodzaju „Kraft durch Freude" („Siła przez radość") organizacja narzucała robotnikom kontrolę, indoktrynację i dyscyplinę na rzecz państwa i jego machiny wojennej.
Ley pozostawał na tym stanowisku aż do upadku Rzeszy w maju 1945 roku, funkcjonując jako jeden z filarów strategicznego rdzenia reżimu odpowiedzialnego za ekonomiczne fundamenty niemieckiej agresji i eksploatacji podbitych narodów. Był też zajadłym propagandystą antysemityzmu, głoszącym nienawiść wobec Żydów w publikacjach i przemówieniach.
Zbrodnie i ofiary
Aparat kierowany przez Leya odegrał centralną rolę w systemie pracy przymusowej — jednym z filarów niemieckiej gospodarki wojennej. Do Rzeszy deportowano miliony robotników z okupowanej Europy, w tym Polaków, obywateli ZSRR i innych krajów, których traktowano jako podludzi i zmuszano do wyczerpującej pracy w warunkach głodu, terroru i pozbawienia praw. Ley bezpośrednio uczestniczył w kształtowaniu tego reżimu i publicznie usprawiedliwiał brutalne traktowanie „obcych" robotników — na naradzie w październiku 1942 roku dawał wyraz pogardzie wobec radzieckich pracowników przymusowych.
Jako czołowy propagandysta antysemityzmu Ley współtworzył atmosferę nienawiści, która prowadziła do wykluczenia, prześladowań i Zagłady Żydów. W akcie oskarżenia przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym postawiono mu zarzuty spisku, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.
- Współodpowiedzialność za system pracy przymusowej milionów robotników deportowanych z okupowanej Europy do Rzeszy.
- Nadzór nad DAF — narzędziem kontroli, indoktrynacji i wyzysku niemieckiej i obcej siły roboczej na potrzeby machiny wojennej.
- Prowadzenie jadowitej propagandy antysemickiej, wpisującej się w politykę prześladowań i eksterminacji Żydów.
Szacunek obejmuje robotników przymusowych poddanych systemowi wyzysku współtworzonemu i nadzorowanemu przez aparat DAF; górny przedział odzwierciedla skalę całego systemu pracy niewolniczej i prześladowań, w które Ley był uwikłany. Szacunek ma charakter rzędu wielkości — odpowiedzialność sprawców nakłada się i takich liczb nie wolno sumować między postaciami.
Los powojenny
Robert Ley został ujęty przez amerykańskich spadochroniarzy 16 maja 1945 roku i osadzony w więzieniu w Norymberdze wraz z pozostałymi głównymi oskarżonymi. Włączono go do aktu oskarżenia Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, stawiając zarzuty spisku, zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.
Kilka dni po doręczeniu aktu oskarżenia, w nocy z 24 na 25 października 1945 roku, Ley odebrał sobie życie w celi — udusił się, wykorzystując skręcony z ręcznika sznur przymocowany do rury. Zmarł, zanim proces się rozpoczął, unikając w ten sposób osądzenia i wyroku za swoją rolę w zbrodniach reżimu.
Uwagi o niepewności: Dane biograficzne ustalono na podstawie zgodnego konsensusu trzech niezależnych raportów oraz weryfikacji w źródłach instytucjonalnych. Data śmierci bywa podawana jako 24 lub 25 października 1945 roku — Ley odebrał sobie życie w nocy z 24 na 25 października; w niniejszym opracowaniu przyjęto oficjalnie odnotowaną datę 25 października 1945. Miejsce urodzenia (Niederbreidenbach) wchodzi dziś w skład gminy Nümbrecht w Niemczech. Szacunek skali ofiar odnosi się do systemu pracy przymusowej i prześladowań, w które Ley był uwikłany jako szef DAF, i ma charakter rzędu wielkości. Przynależność do Kręgu II nie budziła sporu między źródłami.
